Kontakt lens nasıl kullanılır ve bakımı nasıl yapılır sorusu, gözlük yerine lens tercih eden herkesin bilmesi gereken temel konudur. Kontakt lens, göze doğrudan temas eden ve reçeteyle edinilen bir tıbbi üründür; bu yüzden doğru takma, çıkarma ve temizlik alışkanlıkları göz sağlığı için belirleyicidir. Lensler tatilde ve spor sırasında gözlüğün birçok zorluğunu ortadan kaldırdığı için yaygın biçimde kullanılır. Ancak rahat kullanımın koşulu, kurallara uymaktır.
Kontakt lens çeşitleri nelerdir?
Kontakt lensler yumuşak, gaz geçirgen sert ve skleral olmak üzere üç ana grupta toplanır. Hangi lensin uygun olduğu, gözün yapısına ve düzeltilecek soruna göre değişir.
| Lens türü | Kullanıldığı durumlar | Öne çıkan özelliği |
|---|---|---|
| Yumuşak lens | Miyop, hipermetrop, astigmat, presbiyopi | Konforlu, en yaygın kullanılan tür |
| Gaz geçirgen sert lens | Keratokonus, kornea düzensizlikleri | Korneaya daha net görüş sağlayabilir |
| Skleral lens | İleri kornea bozuklukları, yaralanma sonrası | Korneanın üzerine oturmadan göz akına dayanır |
Yumuşak lensler; miyop, hipermetropi, astigmat ve presbiyopi gibi günlük görme kusurlarının düzeltilmesinde tercih edilir; gaz geçirgen sert ve skleral lensler ise korneanın düzgünlüğünün bozulduğu keratokonus gibi kornea hastalıklarında kullanılır.
Kontakt lens neden doktor muayenesiyle alınmalı?
Kontakt lens mutlaka doktor muayenesiyle belirlenmelidir; çünkü her kişinin kornea yapısı, tıpkı parmak izi gibi birbirinden farklıdır. Her lensin çapı ve temel eğriliği değiştiği için, göze oturmayan bir lens sorun yaratır. Sıkı bir lens göze yapışarak beslenme bozukluğuna, kızarıklığa ve yeni damar oluşumuna yol açabilir; gevşek bir lens ise fazla hareket ederek gözü tahriş eder.
Muayenede önce göz numarası belirlenir, ardından deneme lensi takılıp bir süre bekletilerek lensin göz üzerindeki hareketi değerlendirilir. Astigmatı olan kişilerde, gözdeki astigmat ekseni ile lens üzerindeki eksenin uyumu görme kalitesi açısından ayrıca kontrol edilir. Doktor uygun lensi belirledikten sonra, lensin tüm özelliklerini içeren bir reçete yazar. Reçetede belirtilen lensin verilmesi yasal olarak zorunludur.
Kontakt lens nasıl takılır ve çıkarılır?
Kontakt lens takıp çıkarmanın ilk kuralı el hijyenidir. Lensler takılmadan ve çıkarılmadan önce eller sabun ve suyla en az 20 saniye yıkanmalı, iplik bırakmayan bir havluyla kurulanmalıdır. Böylece ellerdeki mikropların göze taşınması önlenir.
Makyaj yapılacaksa, lensler önce takılmalı, makyaj sonra yapılmalıdır; akşam ise önce lensler çıkarılmalı, ardından makyaj temizlenmelidir. Yumuşak lensler günlük kullan-at, 15 günlük ve aylık olarak üretilir. Günlük lensler her kullanımdan sonra atılır; 15 günlük ve aylık lensler ise bu süre boyunca gözde kalmaz, her akşam mutlaka çıkarılıp temizlenir ve özel solüsyonda saklanır.
Kontakt lens bakımı nasıl yapılır?
Kontakt lens bakımının temeli, lensi ve saklama kabını her zaman temiz tutmaktır. Her akşam lens çıkarılmadan önce kaba yeni solüsyon konmalı; sabah lens takıldıktan sonra kaptaki solüsyon boşaltılmalı, kap bir kâğıt havlu üzerine ters çevrilerek kurumaya bırakılmalıdır. Eski solüsyonun üzerine yeni solüsyon eklemek (topping-off) sakıncalıdır.
Lens kabı, solüsyon kutusundan çıkan yeni kapla düzenli olarak değiştirilmelidir; Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), lens saklama kabının en az üç ayda bir yenilenmesini önerir. Ayrıca kontakt lenslerle duşa, denize, havuza ve saunaya girilmez; çünkü sudaki mikroorganizmalar lense ve göze bulaşarak ciddi enfeksiyonlara yol açabilir.
Kontakt lens kullanırken nelere dikkat edilmeli?
Kontakt lens kullanırken en önemli kural, lensle uyumamak ve suyla temasından kaçınmaktır. CDC’ye göre lensle uyumak, göz enfeksiyonu riskini 6 ila 8 kat artırır; buna rağmen yaklaşık üç kullanıcıdan biri zaman zaman lensle uyuduğunu bildirmektedir. Bu enfeksiyonların bir kısmı, korneayı etkileyen mikrobik keratite ve ileri durumlarda görme kaybına kadar ilerleyebilir.
Kurallara uyulmadığında göz kaybına kadar gidebilen sorunlarla karşılaşmak mümkündür. Bu nedenle Türk Oftalmoloji Derneği’nin (TOD) kontakt lens kullanımına ilişkin önerilerine uymak ve düzenli göz kontrollerini aksatmamak önemlidir. Kısa süreli bir kızarıklık ya da ağrı bile göz ardı edilmemeli, hekime danışılmalıdır.
Kontakt lens kullananlar ne sıklıkla göz muayenesi olmalı?
Kontakt lens kullananların hiçbir şikâyeti olmasa bile düzenli göz muayenesine gitmesi gerekir. Doktorun önerisine göre altı ayda bir ya da yılda bir yapılan muayene, gözün lense verdiği tepkiyi zamanında görmeyi sağlar. Kurallara uyulduğu ve kontroller düzenli yapıldığı sürece, yıllar boyunca hiçbir şikâyet olmadan kullanmak mümkündür.
Sık Sorulan Sorular
Kural olarak kontakt lensle uyunmaz. CDC’ye göre lensle uyumak göz enfeksiyonu riskini 6 ila 8 kat artırır. Bazı lensler uzun süreli kullanım için üretilmiş olsa da, uyku sırasında gözün oksijenlenmesi azaldığı için risk yükselir. En güvenli yaklaşım, hangi tür olursa olsun lensleri akşam çıkarmaktır.
Hayır. Kontakt lenslerle duşa, denize, havuza ve saunaya girilmemelidir. Musluk suyu dahil her tür su, gözle temas ettiğinde lense ve korneaya bulaşabilen mikroorganizmalar içerir. Bu durum ciddi kornea enfeksiyonlarına yol açabilir. Suya girmeden önce lensler çıkarılmalı veya reçeteli deniz gözlüğü tercih edilmelidir.
Her kişinin kornea çapı ve eğriliği farklı olduğu için, lens mutlaka doktor muayenesiyle belirlenir. Göze oturmayan bir lens kızarıklık, tahriş veya damarlanma gibi sorunlara yol açar. Doktor, uygun lensin tüm özelliklerini bir reçetede belirtir ve reçetede yazan lensin verilmesi yasal olarak zorunludur.
Kontakt lens saklama kabı düzenli olarak yenilenmelidir. CDC, kabın en az üç ayda bir değiştirilmesini önerir. Kap yeterince sık değiştirilmediğinde mikroplar birikir ve enfeksiyon riski artar. Her yeni solüsyon kutusundan çıkan kapla eskisi değiştirilmeli, kap her sabah boşaltılıp ters çevrilerek kurutulmalıdır.
