Şaşılık ve Çocuk Göz Sağlığı

Şaşılık ve çocuk göz sağlığı birimi, çocuklarda ve erişkinlerde göz kaymalarının (şaşılık) ve görme gelişimini etkileyen sorunların tanı ve tedavisini kapsar.

Hakemli çalışmalara göre şaşılık okul çağı çocuklarında yaklaşık %2–5, göz tembelliği (ambliyopi) ise dünya genelinde çocuklarda yaklaşık %1–5 oranında görülür ve ambliyopi çocukluk çağında görme kaybının en sık nedenlerindendir.

Görme, beynin ilk yıllarda öğrendiği bir yetenek olduğundan erken tanı, görmenin kalıcı olarak korunmasında belirleyicidir.

Göz Vakfı Hastaneleri’nde bu birim; çocuklara uygun tanı yöntemleri ve hastaya göre seçilen tedavilerle hizmet verir.

Çocuk göz sağlığı biriminde değerlendirilen başlıca durumlar

• Şaşılık (göz kayması): Gözlerin paralelliğini kaybetmesidir; çocuklarda ve erişkinlerde görülebilir.
• Göz tembelliği (ambliyopi): Bir veya iki gözde görme keskinliğinin yeterince gelişmemesidir.
• Çocuklarda kırma kusurları: Gözlük ihtiyacı doğuran miyopi, hipermetropi ve astigmat.
• Erken tanı gerektiren doğumsal durumlar: Doğumsal katarakt, doğumsal göz tansiyonu ve retina sorunları.
• Çocuklarda gözyaşı kanalı tıkanıklığı: Bebeklerde sulanma ve çapaklanmaya yol açabilir.

Çocuklarda göz muayenesi ne zaman yapılmalı?

Çocuklarda ilk göz muayenesinin en geç 6 aylıkken yapılması önerilir. Ailesinde şaşılık veya göz tembelliği olanlarda 1 yaşından önce muayene şarttır; şikâyet veya risk faktörü olmasa bile herkes için en geç 2 yaşında rutin göz muayenesi gereklidir. Bu dönemden sonra da 3–4 yaş ve okul öncesi kontroller önem taşır.

Ayrıca bakınız: Okul döneminde göz muayenesi

Erken tanı kritiktir; çünkü doğumsal katarakt veya doğumsal göz tansiyonu gibi bazı durumlar kısa sürede kalıcı görme kaybına yol açabilir, göz tembelliği ise yalnızca ilk yıllarda etkili biçimde tedavi edilebilir. Ayrıca tedavi edilmeyen hipermetropi çocuklarda göz tembelliği riskini artırdığından, okul çağı öncesinde kırma kusurlarının değerlendirilmesi önem taşır.

Ailesinde şaşılık veya göz tembelliği olanlar, erken doğanlar, akraba evliliği bulunanlar ve ateşli-havaleli hastalık ya da göz travması öyküsü olan çocukların muayenesinde özellikle dikkatli olunmalıdır.

Şaşılık nasıl teşhis edilir?

Şaşılık tanısı, görmenin ve göz hareketlerinin ayrıntılı değerlendirilmesiyle konur. Göz Vakfı Hastaneleri’nde 6 ay – 4 yaş arası çocuklarda görme değerlendirmesi için pediatrik refraksiyon cihazı (Plus Optix) kullanılır. Kaymanın yönü, ne zaman başladığı ve derecesi prizmalar ve synoptofor ile ölçülür; fiksasyon yapamayan çocuklarda korneadaki ışık reflesiyle değerlendirme (Hirshberg testi) yapılır. Göz kası felçlerine bağlı şaşılıklarda Hess perdesi, derinlik (üç boyutlu) görmenin değerlendirilmesinde ise stereopsis testi kullanılır.

Şaşılık nasıl tedavi edilir?

Şaşılık tedavisi, kaymanın nedenine, derecesine ve hastanın yaşına göre planlanır; amaç kaymanın düzeltilmesi, iki gözün birlikte kullanılabilmesi ve dengeli bir görünüm sağlanmasıdır.

Gözlük (optik tedavi)

Bazı şaşılıklar kırma kusuruna bağlıdır ve uygun gözlükle düzelebilir. Bu nedenle tedavinin ilk adımı genellikle ayrıntılı bir kırma kusuru değerlendirmesidir.

Ortoptik egzersizler

İki gözle birlikte görme yeteneğini ve derinlik hissini geliştirmek amacıyla uygulanan egzersizlerdir; seçilmiş durumlarda tedaviyi destekler.

Medikal tedavi

Bazı şaşılık tiplerinde göz bebeğini ve odaklamayı etkileyen damlalarla yürütülen medikal tedavi uygulanabilir. Bu tedavinin kime ve hangi sürede uygulanacağı hekim tarafından belirlenir.

Botulinum toksini enjeksiyonu

Seçilmiş vakalarda, ilgili göz kasını geçici olarak gevşeten bir enjeksiyon uygulanarak kaymanın azaltılması hedeflenir. Doğuştan var olan yüksek açılı kaymalarda ameliyatsız bir seçenek olarak ya da sonradan ortaya çıkan kaymalarda değerlendirilebilir. Etkisi birkaç ay sürdüğünden tedavi planı buna göre yapılır.

Cerrahi tedavi

Gözlükle düzelmeyen kaymalarda göz kaslarına yönelik cerrahi uygulanır. Doğumdan itibaren var olan kaymalarda ya da sonradan ortaya çıkıp gözlükle düzeltilemeyen kaymalarda tercih edilir.

Şaşılık ameliyatı her yaşta uygulanabilir. İşlem genellikle genel anestezi altında yapılır; özellikle çocuklarda genel anestezi tercih edilir. Genel anestezi almasında sağlık açısından sakınca bulunan uyumlu hastalarda lokal anesteziyle de uygulanabilir. Cerrahinin amaçları arasında kaymanın düzeltilmesi, iki gözün birlikte çalışmasının sağlanması, üç boyutlu görmenin yeniden kazanılması, varsa çift görmenin azaltılması, gözlerdeki ağrının hafifletilmesi ve dengeli bir görünüm elde edilmesi yer alır.

Erişkinlerde şaşılık tedavisi

Erişkinlerde şaşılık, çocukluktan devam eden bir kayma olabileceği gibi ileri yaşlarda da ortaya çıkabilir; bu durumda en sık görülen şikâyet çift görmedir. Tedavi seçenekleri kaymanın türüne ve derecesine göre belirlenir.

Okuma veya yakın çalışma sırasında gözlerin yeterince odaklanamadığı konverjans yetmezliği gibi durumlarda göz egzersizleri kullanılır. Küçük dereceli kaymalarda prizmalı gözlükler çift görmenin azalmasını sağlayabilir. Seçilmiş vakalarda botulinum toksini enjeksiyonu değerlendirilir. Cerrahi ise erişkinlerde de en sık uygulanan yöntemdir; çift görmenin azaltılması, gözlerin birlikte kullanılabilmesi ve dengeli bir görünüm sağlanması amacıyla yapılabilir.

Göz tembelliği (ambliyopi) tedavisi

Göz tembelliği tedavisinde öncelik, görmeyi engelleyen nedenin (kapak düşüklüğü, katarakt, kırma kusuru gibi) giderilmesidir; ardından tembel gözün kullanımını artıran tedaviler uygulanır. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa sonuç o kadar iyi olur.

Gözlük tedavisi

Göz tembelliğine sıklıkla neden olan kırma kusurları gözlük, gerekirse kontakt lensle düzeltilir. Bu temel yaklaşım çoğu olguda yeterli olabilir.

Kapatma tedavisi

İyi gören gözün belirli sürelerle kapatılarak tembel gözün çalıştırılması esasına dayanır. Kapatma süresi göz tembelliğinin derecesine göre belirlenir; kapatma sırasında yakın çalışmalar yapılması tedavinin başarısını artırır. Çocuklar genel olarak 12 yaşına kadar kapatma tedavisine olumlu yanıt verir.

Penalizasyon tedavisi

İyi gören gözün görüntüsünü damla veya gözlükle geçici olarak bulanıklaştırarak tembel gözün kullanılmasını sağlayan bir yöntemdir. Kapatma tedavisinin uygulanamadığı ya da yeterli olmadığı durumlarda değerlendirilebilir.

CAM tedavisi

Hastane ortamında seanslar hâlinde uygulanan bir görme uyarı yöntemidir ve Göz Vakfı Hastaneleri’nde uygulanmaktadır. Yapılan çalışmalarda CAM tedavisinin, standart kapatma ve yakın çalışmalarla benzer görsel sonuçlar verdiği gösterilmiştir.

Göz tembelliği tedavisi sonrasında her iki gözde tam görme sağlansa bile tedavi kesildikten sonra tembellik tekrarlayabilir. Bu nedenle göz tembelliği olan çocuklar 10–12 yaşlarına kadar takip edilmeli ve gerektiğinde görmenin korunmasına yönelik idame tedavisi uygulanmalıdır.

Bebeklerde gözyaşı kanalı tıkanıklığı

Bebeklerde sulanma ve çapaklanmanın en sık nedeni gözyaşı kanalının tıkalı ya da dar olmasıdır. Doğumda kapalı olan kanal çoğu bebekte doğumdan sonraki ilk bir ay içinde kendiliğinden açılır. Bu sürede açılmayanlarda ilk bir yıl boyunca kanalın açılmasını beklemek uygundur; bu dönemde açılmayı kolaylaştırmak için burun köküne hekimin tarif ettiği biçimde masaj uygulanması, çapaklanma olduğu dönemlerde ise hekimin önerdiği damlaların kullanılması istenir.

Bir yaşın sonunda kanal hâlâ açılmamışsa genel anestezi altında sondalama işlemi yapılabilir; ilk uygulamada sonuç alınamazsa işlem bir kez daha tekrarlanabilir. Sondalama iki denemeye rağmen başarısız olursa 2–4 yaş arasında kanala tüp yerleştirilmesi (entübasyon) uygulanabilir; sorunun 4–5 yaş ve sonrasına kadar sürmesi durumunda açık cerrahi girişim gerekebilir.

Göz Vakfı Hastaneleri’nde şaşılık ve çocuk göz sağlığı

Göz Vakfı Hastaneleri, 1984’ten bu yana göz sağlığı alanında hizmet veren bir vakıf kuruluşudur ve şaşılık ile çocuk göz sağlığı hizmetlerini sunmaktadır. Merkezlerimizde küçük yaş grubuna uygun değerlendirme yöntemleri kullanılır. Yaklaşımımız; erken tanı, düzenli takip ve çocuğa uygun tedavinin seçilmesi esasına dayanır.

Şaşılık ve çocuk göz sağlığı hizmetleri, Göz Vakfı Hastaneleri’nin göz hastalıkları uzmanlarından oluşan akademik kadrosu tarafından yürütülür. Merkezlerimizde görev yapan hekimlerimizi Hekimlerimiz sayfasından inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Randevu ve bilgi

Şaşılık ve çocuk göz sağlığı hakkında bilgi almak ve göz muayenesi için Göz Vakfı Hastaneleri merkezlerine başvurabilirsiniz.