Katarakt Cerrahisi

Katarakt cerrahisi, saydamlığını yitiren göz içi merceğin alınıp yerine yapay bir göz içi mercek (İOL) yerleştirilmesi işlemidir ve kataraktın bilinen tek kalıcı tedavisidir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Global Hastalık Yükü (GBD) çalışmalarına göre katarakt, dünya genelinde körlüğün önde gelen nedenidir; 2020 verilerine göre yaklaşık 15,2 milyon kişinin görme kaybından sorumludur. Buna karşın katarakt, cerrahi ile görmenin yeniden kazanılabildiği tedavi edilebilir bir durumdur ve DSÖ bu cerrahiyi en maliyet-etkin sağlık girişimlerinden biri olarak değerlendirir. Göz Vakfı Hastaneleri’nde katarakt cerrahisi, hastanın göz yapısına ve günlük yaşam beklentilerine göre planlanan göz içi mercek seçenekleriyle uygulanır.

Katarakt cerrahisi hangi durumlarda uygulanır?

Katarakt cerrahisi, göz içi merceğin bulanıklaşarak görmeyi etkilediği ve bu durumun günlük yaşamı kısıtladığı hâllerde uygulanır; cerrahi kararı, kataraktın görme üzerindeki etkisine ve kişinin ihtiyaçlarına göre verilir. Kataraktın ilaçla ya da damlayla tedavisi yoktur; mercek saydamlığını kaybetmeye başladıktan sonra bu süreci geri döndüren medikal bir tedavi bulunmamaktadır. Bu nedenle görme günlük yaşamı etkilemeye başladığında tek kalıcı çözüm, saydamlığını yitiren merceğin çıkarılarak yerine yapay mercek yerleştirilmesidir. Bu birimde değerlendirilen başlıca katarakt türleri şunlardır:

• Yaşa bağlı katarakt: En sık görülen tiptir; mercek yaşla birlikte doğal olarak saydamlığını kaybeder.
• Doğumsal (konjenital) katarakt: Bebeklerde doğuştan bulunabilen, erken tanı gerektiren türdür.
• Travmatik katarakt: Göze gelen darbe veya yaralanma sonrası gelişebilir.
• Sistemik hastalıklara bağlı katarakt: Diyabet gibi durumlarda daha genç yaşlarda ortaya çıkabilir.
• İlaçlara bağlı katarakt: Uzun süreli kortizon kullanımı gibi nedenlerle gelişebilir.
• İkincil katarakt (arka kapsül kesafeti): Katarakt ameliyatı sonrası bir kısım hastada arka kapsülde bulanıklık şeklinde görülebilir.

Katarakt cerrahisi nasıl yapılır?

Katarakt cerrahisi en yaygın olarak fakoemülsifikasyon (FAKO) yöntemiyle yapılır; bu yöntemde saydamlığını yitiren mercek ultrason enerjisiyle parçalanarak alınır ve yerine katlanabilir yapay bir göz içi mercek yerleştirilir. İşlem, korneada açılan birkaç milimetrelik küçük bir kesiden, çoğunlukla dikiş gerektirmeden uygulanan günübirlik bir cerrahidir.

Cerrahi öncesi değerlendirme ve planlama

Cerrahi öncesinde ayrıntılı bir göz muayenesi ve biyometrik ölçümler yapılır. Bu ölçümlerle göze yerleştirilecek merceğin gücü hesaplanır ve hastaya uygun mercek tipi belirlenir. Gözde kataraktın yanı sıra görmeyi etkileyebilecek başka bir durum (sarı nokta hastalığı, glokom, kornea sorunları vb.) olup olmadığı da bu aşamada değerlendirilir.

Anestezi

Katarakt cerrahisi genellikle damla (topikal) anesteziyle yapılır ve çoğu hastada genel anesteziye gerek duyulmaz. İşlem sırasında hasta uyanıktır; ağrı beklenmez, yalnızca hafif bir baskı veya ışık hissi olabilir.

Cerrahinin aşamaları

Fakoemülsifikasyon yöntemiyle yapılan katarakt cerrahisi genel olarak şu adımlarla ilerler:

1. Korneada birkaç milimetrelik küçük bir kesi oluşturulur.
2. Merceği saran ön kapsül dairesel biçimde açılır (kapsüloreksis).
3. Ultrason enerjisiyle (fako) bulanıklaşan mercek parçalanarak gözden alınır.
4. Boşalan kapsül kesesinin içine katlanabilir yapay göz içi mercek (İOL) yerleştirilir.
5. Küçük kesi çoğunlukla dikiş gerektirmeden kendiliğinden kapanır.

İşlem süresi ve günübirlik süreç

Katarakt cerrahisi çoğunlukla kısa süren ve hastanın aynı gün evine dönebildiği günübirlik bir işlemdir. İşlem süresi, kataraktın yoğunluğuna ve gözün özelliklerine göre değişebilir. İki gözde katarakt bulunuyorsa gözler genellikle farklı seanslarda ameliyat edilir.

Cerrahi sonrası ilk dönem

Cerrahiden sonra göze damla tedavisi başlanır ve belirli aralıklarla kontroller planlanır. İlk günlerde gözü ovuşturmamak, darbeden korumak ve hekim önerilerine uymak iyileşme açısından önemlidir.

Göz içi mercek seçenekleri

Katarakt cerrahisinde göz içine yerleştirilen mercek (İOL), hastanın görme ihtiyaçlarına göre seçilir. Tek odaklı (monofokal) merceklerin yanı sıra astigmatı düzelten torik mercekler, uzak–orta–yakını birlikte hedefleyen ve akıllı mercek olarak da bilinen multifokal/trifokal mercekler ve görüş derinliğini artıran EDOF mercekler bulunur.

Torik mercek

Yüzeyindeki işaretler merceğin göze doğru eksende yerleştirilmesini sağlar.

Multifokal mercek

Merkezindeki halkalı yapı, ışığı farklı mesafelere odaklar.

Edof mercek

Uzak ile orta mesafe arasında kesintisiz görüş sağlayacak biçimde tasarlanmıştır.

Mercek seçimi nasıl yapılır?

Mercek seçimi, kataraktın durumu kadar kişinin gözünün anatomik özelliklerine, mesleğine ve günlük yaşam beklentilerine göre yapılır. Katarakt yaş grubundaki hastaların önemli bir bölümünde düzeltilmesi gereken astigmat bulunur; standart merceklerin düzeltemediği bu kusur torik merceklerle giderilebilir. Ameliyat sonrası hasta şikâyetlerinin başında gözde az da olsa numara kalması geldiğinden, astigmat belirli bir düzeyin üzerindeyse torik mercek tercih edilir.

Yakını da gösteren merceklerde ise trifokal ve EDOF seçenekleri arasındaki tercih hastaya göre değişir. Trifokal mercekler yakın görmede daha güçlüyken, EDOF mercekler uzak ile orta mesafe arasında kesintisiz görüş sağlar ve ışık yansımaları ile kontrast kaybının daha az görülmesi beklenir. Bu nedenle aktif çalışma hayatındaki hastalarda, daha önce refraktif cerrahi geçirmiş kişilerde ve gözün özelliklerinin trifokal mercek için uygun olmadığı durumlarda EDOF mercekler değerlendirilebilir. EDOF mercek yerleştirilen hastalar günlük etkinliklerin çoğunda gözlüğe ihtiyaç duymayabilir; ancak uzun süreli okumalarda ve ışığın yetersiz olduğu ortamlarda düşük numaralı bir yakın gözlük gerekebilir.

Hangi mercek tipinin uygun olduğu; kataraktın durumuna, gözün anatomik özelliklerine, kişinin mesleğine ve beklentilerine göre değişir ve hastaya özel olarak belirlenir. Sarı nokta hastalığı, diyabetik retinopati, ileri glokom, keratokonus, kornea distrofileri, optik sinir hastalıkları veya şiddetli kuru göz gibi durumlarda yakını da gösteren mercekler (multifokal/trifokal ve EDOF) tercih edilmeyebilir; uygunluk ayrıntılı göz muayenesiyle değerlendirilir.

Göze yerleştirilen mercek ömür boyu gözde kalır ve elde edilen sonuç kalıcıdır; zaman içinde numara kendiliğinden artmaz ya da azalmaz. Buna karşın göz sağlığının bütünüyle takibi için yılda bir kez göz muayenesi önerilir.

Göz Vakfı Hastaneleri’nde katarakt cerrahisi

Göz Vakfı Hastaneleri, 1984’ten bu yana göz sağlığı alanında hizmet veren bir vakıf kuruluşudur ve katarakt cerrahisini İstanbul’da (Bayrampaşa Göz Hastanesi, Beria Turaç İdealtepe Göz Merkezi) ve Bursa’da (Nilüfer Göz Merkezi) sunmaktadır. Merkezlerimizde akademik göz hastalıkları uzmanlarından oluşan bir kadro görev yapmaktadır. Yaklaşımımız, öncelikle kapsamlı göz muayenesi ve düzenli takip esasına dayanır; cerrahi, görme kaybının günlük yaşamı etkilediği ve hasta yeterince bilgilendirildikten sonra planlanan bir aşamadır.

Katarakt cerrahisi, Göz Vakfı Hastaneleri’nin göz hastalıkları uzmanlarından oluşan akademik kadrosu tarafından gerçekleştirilir. Merkezlerimizde görev yapan hekimlerimizi Hekimlerimiz sayfasından inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Randevu ve bilgi

Katarakt cerrahisi ve göz içi mercek seçenekleri hakkında bilgi almak ve göz muayenesi için Göz Vakfı Hastaneleri merkezlerine başvurabilirsiniz.