İkincil Katarakt (Arka Kapsül Kesifleşmesi) Nedir?

İkincil katarakt, tıptaki adıyla arka kapsül kesifleşmesi, katarakt ameliyatından bir süre sonra görmenin yeniden bulanıklaşmasıdır. Adı yanıltıcıdır: kataraktın geri gelmesi değildir. Ameliyatta alınan katarakt bir daha oluşmaz; bulanıklık, göz içi merceğin arkasında bırakılan ince zarın zamanla saydamlığını yitirmesinden kaynaklanır.

Bu durum katarakt ameliyatından sonra en sık karşılaşılan tablolardan biridir ve genellikle birkaç dakika süren, ağrısız bir lazer işlemiyle giderilir. Hastaların en sık endişesi yeniden ameliyat olup olmayacaklarıdır; işlem cerrahi bir ameliyat değildir.

İkincil katarakt nedir?

İkincil katarakt, göz içi merceğin yerleştirildiği kapsül kesesinin arka duvarındaki bulanıklaşmadır. Katarakt ameliyatında bulanıklaşmış doğal mercek alınır, ancak onu saran ince ve saydam kapsül kesesi yerinde bırakılır. Yeni mercek bu kesenin içine oturtulur.

Kesenin yerinde bırakılması bilinçli bir tercihtir; merceğin doğru konumda ve dengeli durmasını sağlar. Zamanla, ameliyat sırasında geride kalan az sayıdaki hücre bu arka duvarda çoğalarak saydamlığı azaltır. Sonuçta ışık retinaya eskisi gibi net ulaşamaz.

Bilimsel yayınlarda arka kapsül kesifleşmesinin katarakt ameliyatı sonrası ilk beş yıl içinde hastaların önemli bir bölümünde geliştiği bildirilmektedir. Sıklık; hastanın yaşına, eşlik eden göz hastalıklarına ve kullanılan göz içi merceğin özelliklerine göre değişir. Katarakt hakkında genel bilgi için ilgili içeriğimize bakabilirsiniz.

İkincil katarakt belirtileri nelerdir?

İkincil kataraktın belirtileri, kataraktın kendisininkine benzer; bu nedenle hastalar çoğu zaman kataraktın tekrarladığını düşünür. Ayırt edici özellik, şikâyetlerin başarılı bir ameliyattan sonra geçen bir dönemin ardından ortaya çıkmasıdır.

• Ameliyattan sonra netleşen görmenin zamanla yeniden bulanıklaşması,
• Karşıdan gelen farlarda ve lambalarda parlama, ışık çevresinde hale görülmesi,
• Okurken kontrastın azalması; yazının soluk görünmesi,
• Renklerin canlılığını yitirmesi,
• Güneşli ortamda görmenin belirgin biçimde zorlaşması,
• Gözlük numarası değişmediği hâlde netliğin azalması.

Şikâyetler genellikle aylar içinde yavaşça artar. Ani başlayan görme kaybı ikincil katarakt için tipik değildir ve başka bir nedenin araştırılmasını gerektirir.

İkincil katarakt neden oluşur?

İkincil katarakt, kapsül kesesinde kalan mercek hücrelerinin çoğalması ve arka duvara yayılması sonucu oluşur. Bu, ameliyatın eksik yapıldığı anlamına gelmez; gözün doğal iyileşme yanıtının bir parçasıdır ve tamamen önlenmesi mümkün değildir.

Bazı durumlar bu süreci hızlandırabilir:

• Genç yaşta katarakt ameliyatı: hücre yenilenme hızı daha yüksek olduğu için daha erken görülebilir.
• Eşlik eden göz hastalıkları: üveit ve şeker hastalığına bağlı göz tutulumu riski artırır.
• Göz içi merceğin türü ve tasarımı: merceğin kenar yapısı ve malzemesi sıklığı etkiler.
• Travma öyküsü: göze alınan darbe sonrası daha sık görülebilir.

Çocuklarda katarakt ameliyatı sonrası arka kapsül kesifleşmesi erişkinlere göre çok daha sık ve hızlı gelişir. Bu nedenle çocuk olgularında ameliyat sırasında farklı bir cerrahi plan uygulanabilir.

İkincil katarakt nasıl teşhis edilir?

İkincil katarakt tanısı, biyomikroskop ile yapılan muayenede arka kapsüldeki bulanıklığın doğrudan görülmesiyle konur. Gözbebeği damla ile genişletildiğinde kesifleşmenin yaygınlığı ve merkeze ne kadar yaklaştığı değerlendirilir.

Muayenenin ikinci amacı, görme azalmasının başka bir nedeni olup olmadığını ayırt etmektir. Katarakt ameliyatı geçirmiş kişilerde bulanık görme; sarı nokta hastalığı, göz tansiyonu veya retina sorunlarına da bağlı olabilir. Bu nedenle göz içi basınç ölçümü ve retina değerlendirmesi muayenenin parçasıdır.

Kesifleşme görüldüğü her durumda hemen işlem yapılmaz. Karar, bulanıklığın görünümünden çok kişinin günlük yaşamdaki zorlanmasına ve ölçülen görme keskinliğine dayanır.

İkincil katarakt nasıl tedavi edilir?

İkincil katarakt, YAG lazer kapsulotomi adı verilen bir işlemle tedavi edilir. Lazer, bulanıklaşan arka kapsülde görme eksenine denk gelen küçük bir açıklık oluşturur; böylece ışık retinaya yeniden engelsiz ulaşır. Kesi yapılmaz, dikiş atılmaz.

İşlem poliklinik koşullarında uygulanır ve genellikle birkaç dakika sürer. Öncesinde gözbebeği damla ile genişletilir, yüzeysel uyuşturucu damla damlatılır. Hasta işlem boyunca oturur konumda kalır ve yalnızca ışık ile hafif tıklama sesleri algılar.

• İşlem öncesi: gözbebeği genişletilir; bu nedenle işlem sonrası araç kullanılmaması gerekir.
• İşlem sırasında: ağrı duyulmaz; gözün sabit tutulması istenir.
• İşlem sonrası: birkaç saat süren bulanıklık ve ışık hassasiyeti olabilir.
• Görme: çoğu kişide aynı gün ya da ertesi gün belirgin biçimde netleşir.
• Tekrar: açılan alan kapanmadığı için işlem aynı göze genellikle bir kez uygulanır.

İşlem sonrası kısa süre göz içi basıncı kontrol edilir ve genellikle birkaç günlük damla tedavisi verilir. Seyrek görülen durumlar arasında basınç yükselmesi, göz içinde geçici uçuşan cisimler ve çok daha ender olarak retina sorunları yer alır; bu nedenle işlem sonrası kontrollere gidilmesi önemlidir.

İkincil katarakt önlenebilir mi?

İkincil katarakt tamamen önlenemez; ancak sıklığını azaltan etkenler bilinmektedir. Bunların büyük bölümü ameliyat planıyla ilgilidir ve hastanın ameliyat sonrası davranışıyla değişmez.

Göz içi merceğin malzemesi ve kenar tasarımı, hücre çoğalmasının arka kapsüle yayılmasını güçleştirebilir. Ameliyat sırasında kapsül kesesinin dikkatli temizlenmesi de katkı sağlar. Hangi merceğin kullanılacağına gözün ölçümleri ve kişinin görme ihtiyacına göre karar verilir; ayrıntılı bilgi için göz içi mercek içeriğimize bakabilirsiniz.

Hastaların sık sorduğu bir konu, damla ya da vitamin kullanarak bu tablonun önlenip önlenemeyeceğidir. Arka kapsül kesifleşmesini önlediği gösterilmiş bir damla ya da takviye bulunmamaktadır.

Katarakt ameliyatı sonrası bulanık görmenin başka nedenleri olabilir mi?

Katarakt ameliyatı sonrası görmenin bulanıklaşması her zaman ikincil katarakta bağlı değildir. Şikâyetin ne zaman başladığı ve ne hızla ilerlediği, nedeni ayırt etmede en önemli ipucudur. Bu nedenle muayenede yalnızca kapsül değil, gözün tamamı değerlendirilir.

Bu tabloların ayırımı muayeneyle yapılır. Özellikle görmenin dalgalanması ve gün içinde değişmesi göz kuruluğunu düşündürür; ikincil kataraktta bulanıklık gün boyunca kararlıdır ve zamanla artış gösterir.

Çok odaklı mercek takılanlarda ikincil katarakt farklı mı seyreder?

Çok odaklı ve genişletilmiş odak derinliği sağlayan merceklerde, arka kapsüldeki hafif bir kesifleşme bile görme kalitesini daha erken etkileyebilir. Bu mercekler ışığı farklı odaklara böldüğü için kontrast duyarlılığı daha hassastır; araya giren ince bir bulanıklık belirgin biçimde hissedilir.

Bu kişilerde şikâyet genellikle netlikten çok kalite üzerinden tarif edilir: gece ışıkları etrafında halka, okurken zorlanma, görüntünün soluk gelmesi. Muayenede kesifleşmenin düzeyi az görünse bile, şikâyet gerçektir ve dikkate alınır.

Bu nedenle karar, yalnızca ölçülen görme keskinliğine değil kişinin günlük yaşamda tarif ettiği zorlanmaya da dayanır. Akıllı mercek uygulamaları hakkında ayrıntılı bilgiye ilgili içeriğimizden ulaşabilirsiniz.

İşlem sonrası nelere dikkat edilmelidir?

YAG lazer sonrası dönem kısa ve genellikle sorunsuzdur. Yine de birkaç nokta, olası sorunların erken fark edilmesini sağlar.

• İşlem günü araç kullanılmaz; gözbebeği geniş olduğu için güneş gözlüğü rahatlatır.
• Hekimin verdiği damlalar belirtilen süre boyunca kullanılır.
• İlk kontrol genellikle kısa süre içinde yapılır; göz içi basınç ölçümü için önemlidir.
• Görüş alanında birkaç gün süren küçük uçuşan cisimler görülebilir; genellikle kendiliğinden azalır.
• Uçuşan cisimlerde ani ve yoğun artış, ışık çakmaları ya da görüş alanının bir bölümünde perde hissi olursa beklemeden başvurulmalıdır.

Sık Sorulan Sorular