Katarakt ameliyatı sonrası dönem, ameliyatın kendisi kadar önemlidir. Ameliyat genellikle kısa sürer ve hastalar aynı gün evlerine döner; asıl iyileşme ise sonraki haftalarda, evde sürer. Bu dönemde damlaların düzenli kullanılması ve birkaç basit kurala uyulması, görmenin sorunsuz toparlanmasına yardımcı olur.
Katarakt, dünyada önlenebilir görme kaybının başlıca nedenlerinden biridir. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre dünya genelinde yaklaşık 94 milyon kişide orta veya ileri derecede görme kaybı ya da körlüğün nedeni tedavi edilmemiş katarakttır. ABD Ulusal Göz Enstitüsü’ne (NEI) göre ise katarakt ameliyatı olanların yaklaşık 10’da 9’u ameliyattan sonra daha iyi görür.
Katarakt ameliyatından sonraki ilk gün neler olur?
Katarakt ameliyatından sonraki ilk gün gözde hafif batma, sulanma ve bulanık görme olması beklenen bir durumdur. Ameliyat edilen göz, ilk saatlerde bir kapama ya da şeffaf bir koruyucuyla korunur.
İlk kontrol çoğunlukla ameliyatın ertesi günü yapılır. Bu muayenede göz içi basıncı ölçülür, nakledilen merceğin yerinde olup olmadığına bakılır ve damla kullanımı ayrıntılı olarak anlatılır. Işığa karşı hassasiyet ve renklerin eskisinden daha canlı görünmesi de sık karşılaşılan durumlardır. Bulanık mercek çıkarıldığı için renkler daha net ve parlak algılanır.
Katarakt ameliyatı sonrası göz kaç gün kapalı kalır?
Katarakt ameliyatı sonrası göz çoğunlukla yalnızca ameliyat günü ve ilk gece kapalı tutulur; ertesi günkü kontrolde kapama açılır. Sonrasında göz açık bırakılır ve günlük işler sırasında kullanılabilir.
Uyurken gözü korumak için şeffaf bir göz koruyucusunun genellikle ilk hafta boyunca takılması önerilir. Bu koruyucu, uyku sırasında göze farkında olmadan bastırılmasını ya da ovuşturulmasını önler. Hekiminiz gözünüzün durumuna göre bu süreyi uzatabilir ya da kısaltabilir.
Katarakt ameliyatı sonrası nelere dikkat edilmeli?
Katarakt ameliyatı sonrası dikkat edilmesi gereken en önemli kural, damlaların hekimin anlattığı sıklıkta ve sürede kullanılması ve göze dışarıdan baskı uygulanmamasıdır. NEI, ameliyattan sonraki birkaç hafta boyunca göze dokunmaktan, öne eğilmekten ve ağır yük kaldırmaktan kaçınılmasını önerir.
Günlük yaşamda dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:
- Damlaları, düzelme hissedilse bile kendi kararınızla bırakmamak ve damlalar arasında birkaç dakika beklemek.
- Gözü ovuşturmamak, kaşınsa bile bastırmamak.
- Banyo ve saç yıkama sırasında göze su ve sabun kaçırmamak.
- Tozlu, dumanlı ve rüzgârlı ortamlarda uzun süre kalmamak; dışarıda güneş gözlüğü kullanmak.
- Ağır kaldırmaktan ve uzun süre başı aşağıda tutmaktan kaçınmak.
- Uyurken ameliyat olan gözün tarafına yatmamak ve yüzüstü uyumamak.
- Kontrol randevularına düzenli gitmek.
Aşağıdaki tablo, hastaların en sık sorduğu günlük etkinlikler için genel bir çerçeve sunar. Süreler ameliyatın seyrine göre değişebilir; her zaman hekiminizin önerisi esastır.
| Etkinlik | Genellikle ne zaman |
|---|---|
| Televizyon izlemek, telefon ve bilgisayar kullanmak | Ameliyattan sonraki gün, ara vererek |
| Duş almak | Ertesi günden itibaren, göze su kaçırmadan |
| Göz çevresine makyaj | Yaklaşık bir hafta sonra |
| Hafif yürüyüş ve ev işleri | İlk günlerden itibaren |
| Ağır kaldırma, öne eğilerek yapılan işler | İlk birkaç hafta kaçınılır |
| Havuz, deniz, hamam ve sauna | En az iki hafta sonra, hekim onayıyla |
| Araç kullanmak | Görme yeterli düzeye gelince ve hekim onayıyla |
Katarakt ameliyatı sonrası bulanık görme ne kadar sürer?
Katarakt ameliyatı sonrası bulanık görme çoğu hastada birkaç gün içinde belirgin biçimde azalır. Bunun başlıca nedeni, ameliyat sırasında korneada oluşan hafif şişliktir (ödem). Ödem çözüldükçe görme netleşir.
NEI’ye göre hastaların çoğu ameliyattan yaklaşık 8 hafta sonra tamamen iyileşmiş olur. Bu süre içinde görmede küçük dalgalanmalar olabilir. Bulanıklık birkaç hafta geçmesine rağmen azalmıyorsa ya da düzeldikten sonra yeniden başladıysa, bunun nedeni hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Ameliyattan aylar ya da yıllar sonra görmenin yeniden sislenmesi ise çoğunlukla merceğin arkasındaki kapsülün bulanıklaşmasından kaynaklanır. Bu durum ikincil katarakt olarak adlandırılır ve kısa süren bir lazer işlemiyle tedavi edilebilir.
Katarakt ameliyatı sonrası yakını görememek normal mi?
Katarakt ameliyatı sonrası yakını görememek, takılan merceğin türüne bağlı olarak beklenen bir durum olabilir. Katarakt ameliyatında çıkarılan doğal merceğin yerine yapay bir göz içi mercek yerleştirilir; bu merceğin odak özelliği, ameliyat sonrası gözlük ihtiyacını belirler.
| Mercek türü | Odaklandığı mesafe | Ameliyat sonrası gözlük ihtiyacı |
|---|---|---|
| Monofokal | Tek mesafe, çoğunlukla uzak | Yakın için genellikle okuma gözlüğü gerekir |
| Monofokal torik | Tek mesafe, astigmatı da düzeltir | Yakın için genellikle okuma gözlüğü gerekir |
| EDOF | Uzak ve orta mesafede genişletilmiş odak | Yakın gözlük ihtiyacını azaltmayı amaçlar |
| Multifokal (trifokal dâhil) | Uzak, orta ve yakın | Gözlük ihtiyacını azaltmayı amaçlar |
Uzak mesafeye ayarlanmış tek odaklı mercek takılan hastalarda okuma gözlüğü ihtiyacı devam eder. Merceklerin özellikleri ve kimlere uygun oldukları göz içi lens çeşitleri ve akıllı lens uygulamaları yazılarımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Gözde parlama, ışık halkaları ve kızarıklık neden olur?
Katarakt ameliyatı sonrası gözde parlama ve ışıkların etrafında halkalar görmek, özellikle ilk haftalarda sık karşılaşılan ve çoğu zaman zamanla azalan bir durumdur. Çok odaklı merceklerde bu etki, beynin yeni görme düzenine uyum sağlamasıyla birlikte haftalar ile aylar içinde azalır.
Gözün beyaz kısmında kırmızı bir leke görülmesi de sık rastlanan bir durumdur. Bu leke çoğunlukla ameliyat sırasında yüzeydeki küçük bir damarın etkilenmesinden kaynaklanır ve birkaç hafta içinde kendiliğinden kaybolur.
Ameliyattan sonra batma, yanma ve kum hissi gibi şikâyetler de görülebilir. Bu belirtiler çoğunlukla gözyaşı tabakasının geçici olarak bozulmasından kaynaklanır. Şikâyetler uzun sürerse göz kuruluğu açısından değerlendirme yapılabilir.
Katarakt ameliyatı sonrası hangi belirtiler önemlidir?
Katarakt ameliyatı sonrası bazı belirtiler hekime gecikmeden bildirilmelidir: görmede azalma, ilaçla geçmeyen şiddetli ağrı, giderek artan kızarıklık ve ani başlayan ışık çakmaları. NEI de bu belirtileri ameliyat sonrası mutlaka hekime bildirilmesi gerekenler arasında sayar.
- Görmede belirgin azalma ya da görüş alanının bir bölümüne perde inmesi,
- Ağrı kesiciye rağmen geçmeyen veya giderek artan ağrı,
- Kızarıklığın ve akıntının günler içinde artması,
- Ani başlayan ışık çakmaları ya da çok sayıda uçuşan nokta.
Bu belirtiler seyrek görülür; ancak enfeksiyon, göz içi basınç artışı ya da retina sorunlarının erken işareti olabilir. Işık çakmaları ve perde inmesi, retina dekolmanının belirtileri arasındadır. Gece ya da hafta sonu ortaya çıkan şikâyetlerde acil göz hizmetlerine başvurabilirsiniz.
Şeker hastalığı veya başka göz hastalığı olanlar nelere dikkat etmeli?
Şeker hastalığı, göz tansiyonu veya geçirilmiş göz iltihabı olan hastalarda katarakt ameliyatı sonrası takip daha yakından yapılır. Bu hastalarda iyileşme dönemi bazı ek riskler taşıyabilir.
Şeker hastalığı olanlarda ameliyattan sonra görme merkezinde sıvı birikmesi (makula ödemi) daha sık görülür. Bu nedenle kan şekerinin ameliyat öncesinde ve sonrasında dengede tutulması önemlidir. Retinada şekere bağlı değişiklikler varsa, bunların ameliyat öncesinde değerlendirilip gerekirse tedavi edilmesi gerekir. Şekerin göze etkileri diyabetik retinopati yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Göz tansiyonu olan hastalarda ameliyat sonrası dönemde göz içi basıncı daha sık ölçülür. Kullanılan tansiyon damlalarının ameliyattan sonra devam edip etmeyeceğine hekim karar verir; bu damlalar kendiliğinden bırakılmamalıdır.
Katarakt ameliyatı sonrası işe ne zaman dönülür?
Masa başı ve ofis işlerinde çalışanların çoğu, katarakt ameliyatından birkaç gün sonra işine dönebilir. Ağır fiziksel güç gerektiren, tozlu veya kimyasal madde içeren ortamlarda çalışanlar için bu süre genellikle birkaç hafta olarak belirlenir.
İşe dönüşü belirleyen başlıca ölçüt, işin göz için taşıdığı risk ve görmenin işi güvenle yapmaya yetip yetmediğidir. Ekran başında çalışanların sık ara vermesi, kuruluk ve yorgunluk hissini azaltır.
Kontrol muayeneleri ne zaman yapılır?
Katarakt ameliyatı sonrası kontroller çoğunlukla ertesi gün, ilk hafta ve ilk ay içinde yapılır. Bu takvim, iyileşmenin seyrine ve hastanın diğer göz hastalıklarına göre hekim tarafından düzenlenir.
Kontrollerde göz içi basıncı, iltihap belirtileri, merceğin konumu ve görme keskinliği değerlendirilir. Kalıcı gözlük reçetesi genellikle görme oturduktan sonra, ameliyattan birkaç hafta sonra düzenlenir. Bu nedenle ameliyattan hemen sonra yeni gözlük yaptırmak çoğu zaman önerilmez.
Diğer gözün katarakt ameliyatı ne zaman yapılır?
Her iki gözde katarakt varsa, ikinci gözün ameliyatı genellikle ilk gözün iyileşmesi değerlendirildikten sonra planlanır. Bu süre hastaya ve ilk gözün seyrine göre değişir.
İki göz arasında kısa bir ara vermek, hekimin ilk gözün sonucunu görüp ikinci göz için mercek seçimini gerekirse yeniden değerlendirmesini sağlar. Bu bekleme döneminde iki göz arasındaki görme farkı nedeniyle geçici bir dengesizlik hissedilebilir. Katarakt cerrahisi ve planlama süreci hakkında katarakt cerrahisi sayfamızdan bilgi alabilirsiniz. Kataraktın nasıl geliştiğini merak ediyorsanız kataraktın belirtileri ve nedenleri yazımıza göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Katarakt ameliyatından sonra genellikle ertesi günden itibaren duş alınabilir. Önemli olan, göze su, şampuan ve sabun kaçırmamaktır. Saç yıkarken başı geriye doğru eğmek ve gözü kapalı tutmak bu riski azaltır. Hamam ve sauna gibi sıcak, buharlı ortamlara girmek için ise hekimin onayı beklenmeli; bu süre genellikle birkaç haftadır.
Katarakt ameliyatı sonrası araç kullanmaya dönüş, görmenin sürüş için yeterli düzeye gelmesine bağlıdır. Bazı hastalarda bu birkaç gün içinde mümkün olurken, bazılarında daha uzun sürebilir. Diğer gözün görmesi, gece görüşü ve parlama şikâyeti de değerlendirilir. Bu nedenle direksiyona geçmeden önce kontrol muayenesinde hekimin onayı alınmalıdır.
Evet. Katarakt ameliyatı sonrası televizyon izlemek, telefon ve bilgisayar kullanmak göze zarar vermez ve genellikle ertesi günden itibaren mümkündür. Ancak ekrana uzun süre bakarken göz kırpma sayısı azalır ve kuruluk hissi artabilir. Bu nedenle sık ara vermek ve önerilen damlaları düzenli kullanmak rahatsızlığı azaltır.
Ameliyattan sonraki ilk günlerde uzun süre başı aşağıda tutmak ve ağır yük kaldırmak göz içi basıncını geçici olarak artırabileceği için önerilmez. Ayakkabı bağlamak gibi kısa hareketler genellikle sorun yaratmaz. Namazda secde gibi başın uzun süre aşağıda kaldığı hareketler için ne zaman başlanabileceğini hekiminize danışmanız uygun olur.
Katarakt ameliyatı sonrası kullanılan antibiyotikli ve iltihap giderici damlalar genellikle birkaç hafta sürer ve dozları zamanla azaltılır. Damlaların kesin süresi ve sıklığı hekiminiz tarafından belirlenir. Göz rahatlasa bile damlaları erken bırakmak iltihabın yeniden alevlenmesine yol açabilir. Birden fazla damla kullanılıyorsa aralarında birkaç dakika beklenmelidir.
Katarakt ameliyatında bulanıklaşan doğal mercek tamamen çıkarıldığı için katarakt aynı şekilde tekrar etmez. Yapay mercek de bulanıklaşmaz. Ancak bazı hastalarda, merceğin yerleştirildiği kapsül zarı aylar ya da yıllar içinde bulanıklaşabilir. İkincil katarakt olarak bilinen bu durum, kısa süren ve ağrısız bir lazer işlemiyle tedavi edilebilir.
Kalıcı gözlük numarası, görme oturduktan sonra, genellikle ameliyattan birkaç hafta sonra verilir. Bu süre içinde korneadaki şişlik çözülür ve göz yeni merceğe uyum sağlar. Daha erken yaptırılan gözlükler kısa sürede uygunluğunu yitirebilir. İki gözün de ameliyat edileceği durumlarda reçete çoğunlukla ikinci gözün iyileşmesinden sonra düzenlenir.
Katarakt ameliyatı tek başına uçak yolculuğuna engel değildir; göze gaz verilmediği için kabin basıncı göze zarar vermez. Yine de ilk kontrolün yapılması ve hekimin onayının alınması önerilir. Kabin havası kuru olduğu için yolculuk sırasında damlaların aksatılmaması ve gerekirse yapay gözyaşı kullanılması rahatsızlığı azaltır.
Katarakt ameliyatı sonrası gözün beyaz kısmında hafif kızarıklık ya da kırmızı bir leke görülmesi sık karşılaşılan ve genellikle zararsız bir durumdur. Bu leke birkaç hafta içinde kendiliğinden kaybolur. Ancak kızarıklık günler içinde artıyorsa, ağrı veya görmede azalma eşlik ediyorsa gecikmeden hekime başvurulmalıdır.
