Retina dekolmanı, gözün arka duvarını döşeyen sinir tabakası olan retinanın altındaki dokudan ayrılmasıdır. Ayrılan bölge beslenmesini yitirdiği için görme hızla kaybolur. Retina dekolmanı bekleyen bir durum değildir; acil müdahale gerektiren sayılı göz tablosundan biridir.
Çoğu olguda tablo, retinada önce küçük bir yırtık oluşmasıyla başlar. Yırtık aşamasında yapılan basit bir işlem dekolmanı önleyebilirken, retina ayrıldıktan sonra cerrahi gerekir. Bu nedenle uyarıcı belirtileri tanımak, sonuç açısından belirleyicidir.
Retina dekolmanı nedir?
Retina dekolmanı, ışığı algılayan retina tabakasının, onu besleyen alttaki damar tabakasından ayrılmasıdır. Retina gözün iç yüzeyine yapışık durur; aralarına sıvı geçtiğinde bu yapışıklık bozulur ve tabaka duvardan kalkar.
Ayrılan bölgedeki sinir hücreleri oksijen ve besin alamaz. Bu hücreler sinir dokusu olduğu için kendini yenileme kapasiteleri çok sınırlıdır; ayrı kaldıkları süre uzadıkça kalıcı hasar riski artar. Dekolman cerrahisinde zamanlamanın bu kadar önemli olmasının nedeni budur.
Hastalık ağrı yapmaz. Gözde kızarıklık ya da ağrı olmadığı için kişi durumu ciddi bulmayabilir; oysa ağrısız olması tablonun hafif olduğunu göstermez. Retina hastalıkları arasında en hızlı müdahale gerektirenlerden biridir.
Retina dekolmanı belirtileri nelerdir?
Retina dekolmanının belirtileri genellikle aniden başlar ve saatler içinde belirginleşir. Üç bulgu klasik uyarı üçlüsünü oluşturur: uçuşan cisimler, ışık çakmaları ve görüş alanında perde.
- Uçuşan cisimlerde ani artış: daha önce birkaç tane görülen leke bir anda çoğalır; kurum serpilmiş gibi yoğun bir görünüm tarif edilir.
- Işık çakmaları: özellikle karanlıkta ve göz hareketiyle ortaya çıkan, şimşek benzeri kısa parlamalar.
- Perde ya da gölge hissi: görüş alanının bir kenarından içeri doğru ilerleyen koyu bir alan.
- Görmenin bir bölümünün kaybolması: ayrılma merkeze ulaşırsa net görme de bozulur.
- Çizgilerin eğri görülmesi: merkez etkilenmeye başladığında ortaya çıkabilir.
Bu belirtilerden herhangi biri ortaya çıktığında aynı gün acil göz değerlendirmesi gerekir. Özellikle perde hissi, retinanın ayrılmaya başladığını gösteren geç bir bulgudur.
Uçuşan cisimlerin tek başına görülmesi her zaman dekolman anlamına gelmez; yaşla birlikte göz içi jelinin büzüşmesi de benzer şikâyet yapar. Ayırımı yalnızca gözbebeği genişletilerek yapılan muayene yapabilir. Bu nedenle yeni başlayan uçuşan cisimler her durumda muayene gerektirir.
Retina dekolmanı kimlerde daha sık görülür?
Retina dekolmanı her yaşta görülebilir; ancak bazı kişilerde risk belirgin biçimde yüksektir. Risk grubunda olmak dekolman gelişeceği anlamına gelmez, ancak uyarıcı belirtilerin daha ciddiye alınmasını gerektirir.
- Yüksek miyopi: gözün boyu uzun olduğu için retina daha ince ve gergindir; en önemli risk etkenlerinden biridir.
- Geçirilmiş göz ameliyatı: özellikle katarakt ameliyatı sonrası risk bir miktar artar.
- Göze alınan darbe: spor yaralanmaları ve iş kazaları yırtık oluşturabilir.
- Aile öyküsü: yakın akrabalarda dekolman öyküsü riski artırır.
- Diğer gözde dekolman öyküsü: bir gözünde dekolman gelişen kişilerde diğer göz düzenli izlenir.
- Şeker hastalığı: ilerlemiş diyabetik retinopati farklı bir mekanizmayla retinayı çekerek ayırabilir.
- Retinada incelme alanları: muayenede saptanan zayıf bölgeler önceden lazerle güçlendirilebilir.
Prematüre doğan bebeklerde retina damarlanmasının tamamlanmaması nedeniyle gelişen tabloda da ileri evrede retina ayrılması görülebilir; bu konuda ayrıntılı bilgi prematüre retinopatisi içeriğimizdedir.
Retina dekolmanı nasıl teşhis edilir?
Retina dekolmanı tanısı, gözbebeği damla ile genişletildikten sonra yapılan ayrıntılı retina muayenesiyle konur. Hekim retinanın çevresel bölgelerini de inceleyerek yırtığın yerini ve ayrılmanın sınırlarını belirler.
Muayenede en kritik soru, ayrılmanın görme merkezini kapsıyor olup olmadığıdır. Merkez henüz ayrılmamışsa cerrahi aciliyet daha yüksektir; çünkü mevcut net görmenin korunma şansı vardır. Merkez ayrılmışsa da ameliyat yapılır, ancak görme düzeyi beklentisi değişir.
Göz içi kanama ya da yoğun bulanıklık nedeniyle retina görülemiyorsa ultrason kullanılır. Retina katmanlarını kesit olarak gösteren tomografi ise merkezin durumunu değerlendirmede yardımcı olur.
Retina dekolmanı nasıl tedavi edilir?
Retina dekolmanının tedavisi cerrahidir; ilaç ya da damla ile düzelmez. Hangi yöntemin uygulanacağı yırtığın yerine, ayrılmanın yaygınlığına ve gözün önceki durumuna göre belirlenir.
Henüz ayrılma oluşmamış, yalnızca yırtık saptanmışsa tablo farklıdır. Bu aşamada yırtığın çevresi lazerle ya da soğuk uygulamayla yapıştırılarak sıvının retina altına geçmesi engellenebilir. İşlem poliklinik koşullarında yapılır ve dekolmanın önüne geçebilir.
Ayrılma gelişmişse uygulanan başlıca cerrahi yöntemler şunlardır:
- Vitrektomi: göz içindeki jel dokusu alınır, retina yerine yatırılır ve göz içine gaz ya da silikon yağı verilerek retina desteklenir.
- Skleral çökertme: gözün dışına yerleştirilen bir bant duvarı içeri doğru çökerterek retinayla teması sağlar.
- Pnömatik retinopeksi: seçilmiş olgularda göz içine verilen gaz kabarcığı retinayı yerine bastırır.
Gaz verilen olgularda hastadan belirli bir süre baş pozisyonuna uyulması istenir. Gaz kabarcığı yukarı doğru basınç uyguladığı için, yırtığın bulunduğu bölgeye denk gelecek biçimde durulması gerekir. Bu dönemde uçakla seyahat edilmez; yükseklikte gaz genleşerek göz içi basıncını tehlikeli düzeyde artırabilir.
Ameliyat sonrası görme ne kadar geri gelir?
Ameliyat sonrası görmenin ne düzeyde geri geleceğini belirleyen en önemli etken, ayrılmanın görme merkezini kapsayıp kapsamadığı ve ne kadar süre ayrı kaldığıdır. Merkez ayrılmadan yapılan müdahalelerde mevcut görmenin korunma şansı belirgin biçimde yüksektir.
Görmenin düzelmesi ameliyattan hemen sonra olmaz. Gaz kullanılan olgularda gaz emilene kadar görüş bulanıktır; bu süre haftalar alabilir. Silikon yağı kullanıldığında ise yağın ileri bir tarihte ikinci bir işlemle alınması gerekebilir.
Bir kısım hastada retina yerine yatırılsa bile merkezdeki sinir hücrelerinde oluşan hasar nedeniyle görme eski düzeyine ulaşmaz. Bu durum ameliyatın başarısız olduğu anlamına gelmez; retinanın yerine oturması, gözün yapısının korunması açısından başlı başına önemlidir.
Retina dekolmanı önlenebilir mi?
Retina dekolmanının tamamen önlenmesi mümkün değildir; ancak risk grubundaki kişilerde erken müdahale ile önemli ölçüde önüne geçilebilir. Buradaki asıl koruma, yırtığı dekolmana dönüşmeden yakalamaktır.
- Yüksek miyopisi olan kişilerin düzenli retina muayenesi yaptırması,
- Yeni başlayan uçuşan cisim ve ışık çakmalarının ertelenmeden değerlendirilmesi,
- Muayenede saptanan incelme ve yırtık alanlarının hekimin uygun gördüğü şekilde lazerle güçlendirilmesi,
- Riskli sporlarda ve iş ortamlarında koruyucu gözlük kullanılması,
- Şeker hastalığı olanlarda kan şekeri kontrolü ve düzenli göz dibi muayenesi,
- Bir gözünde dekolman geçirenlerin diğer gözünü düzenli kontrol ettirmesi.
Dekolmanı önlediği gösterilmiş bir damla, ilaç ya da besin takviyesi bulunmamaktadır. Korumanın tek yolu düzenli muayene ve belirtiler karşısında hızlı davranmaktır.
Retina dekolmanı türleri nelerdir?
Retina dekolmanı oluşum mekanizmasına göre üç gruba ayrılır. Bu ayrım yalnızca tanımsal değildir; tedavi yöntemini ve aciliyet düzeyini de belirler.
| Tür | Oluşum mekanizması | Sık görüldüğü durum |
|---|---|---|
| Yırtığa bağlı | Retinadaki yırtıktan sıvı alta geçer | Yüksek miyopi, travma, ileri yaş |
| Çekilmeye bağlı | Retina yüzeyinde oluşan yara izi (skar) retinayı çeker | İlerlemiş şeker hastalığına bağlı göz tutulumu |
| Sıvı toplanmasına bağlı | Yırtık olmadan retina altında sıvı birikir | İltihabi hastalıklar, bazı tümörler, yüksek tansiyon |
En sık görülen tür yırtığa bağlı olanıdır ve cerrahi gerektirir. Sıvı toplanmasına bağlı olanlarda ise önce altta yatan neden tedavi edilir; sıvı çoğu zaman bu tedaviyle çekilir.
Ameliyat sonrası günlük yaşam nasıl düzenlenir?
Retina dekolmanı ameliyatı sonrası dönem, diğer göz ameliyatlarına göre daha fazla uyum gerektirir. Özellikle göz içine gaz verilen olgularda günlük düzen birkaç hafta boyunca ameliyatın gereklerine göre şekillenir.
- Hekimin belirlediği baş pozisyonuna, belirtilen süre boyunca gün içine yayılmış biçimde uyulur.
- Ağır kaldırma, öne eğilme ve ıkınmaya yol açan hareketlerden kaçınılır.
- Göz içinde gaz varken uçakla seyahat edilmez ve yüksek rakımlı bölgelere çıkılmaz.
- Damlalar hekimin belirlediği sıklıkta düzenli kullanılır.
- Kontrol randevuları aksatılmaz; retinanın yerinde kalıp kalmadığı bu kontrollerde değerlendirilir.
- Görüş alanında yeni bir gölge, perde ya da ani görme azalması olursa beklenmeden başvurulur.
Gaz emilirken kişi görüş alanının alt kısmında dalgalanan bir sınır çizgisi görebilir; bu beklenen bir durumdur ve gaz azaldıkça çizgi aşağı iner. Gazın tamamen emilmesi kullanılan gazın türüne göre değişir.
Sık Sorulan Sorular
Evet. Retina dekolmanı acil müdahale gerektiren bir durumdur. Ayrılan retina beslenemediği için geçen her gün kalıcı hasar riskini artırır. Ani başlayan uçuşan cisimler, ışık çakmaları veya görüş alanında perde hissi olduğunda aynı gün göz hekimine başvurulmalıdır.
Hayır, retina dekolmanı genellikle ağrısızdır ve gözde kızarıklık yapmaz. Bu durum hastaları yanıltarak başvurunun gecikmesine yol açar. Ağrının olmaması tablonun hafif olduğunu göstermez; belirleyici olan görmedeki değişikliktir.
Hayır. Her retina yırtığı dekolmana yol açmaz. Ancak yırtık saptandığında çevresinin lazerle güçlendirilmesi, sıvının retina altına geçmesini engelleyerek riski belirgin biçimde azaltır. Bu işlem poliklinikte yapılır ve ameliyat gerektirmez.
Göz içine gaz verilen olgularda baş pozisyonu genellikle birkaç gün ile bir hafta arasında sürdürülür. Süreyi ve yönü yırtığın yerine göre hekiminiz belirler. Bu dönemde uçakla seyahat edilmemelidir; yükseklikte gaz genleşerek göz içi basıncını artırabilir.
Bir gözünde dekolman gelişen kişilerde diğer gözde de risk artmıştır. Bu nedenle diğer göz düzenli olarak muayene edilir ve incelme alanları saptanırsa önleyici lazer uygulanabilir. Her iki gözde aynı anda görülmesi ise seyrektir.
Yüksek miyopide gözün ön arka boyu uzundur. Retina bu uzamış göz içinde daha ince ve gergin olduğu için yırtılmaya yatkındır. Bu kişilerin şikâyetleri olmasa bile düzenli aralıklarla genişletilmiş gözbebeği ile retina muayenesi yaptırmaları önerilir.
