Göze kimyasal madde kaçması, göz acillerinin en zamana duyarlı olanlarından biridir. Kimyasal madde gözle temas ettiği andan itibaren dokuya zarar vermeye başlar ve hasarın derecesini büyük ölçüde ilk dakikalarda yapılanlar belirler. Bu nedenle doğru ilk yardımı bilmek, görmeyi korumada belirleyici olabilir.
Kimyasal yaralanmalar sanıldığından daha sık görülür. Amerikan Oftalmoloji Akademisi’nin (AAO) hekimlere yönelik bilgi kaynağına göre kimyasal yaralanmalar, tüm göz yaralanmalarının %11,5 ile %22,1’ini oluşturur. Evde kullanılan temizlik ürünlerinden iş yerindeki kireç ve çimentoya kadar pek çok madde göze ciddi zarar verebilir.
Göze kimyasal madde kaçarsa ilk yardım nasıl yapılır?
Göze kimyasal madde kaçtığında yapılacak ilk ve en önemli şey, beklemeden gözü bol miktarda akan temiz suyla en az 15–20 dakika boyunca yıkamaktır. AAO’nun kaynağı da yıkamaya olay yerinde hemen başlanmasını ve bunun için musluk suyu dahil zararsız herhangi bir sıvının kullanılabileceğini vurgular.
İlk yardımda şu adımlar izlenmelidir:
- Gözü hemen musluğun ya da duşun altına tutun veya temiz bir kapla bol su dökün.
- Göz kapaklarını parmaklarınızla açık tutun; gözü yukarı, aşağı ve yanlara hareket ettirerek suyun her yere ulaşmasını sağlayın.
- Yıkamayı en az 15–20 dakika sürdürün; kireç ve çimento gibi maddelerde daha uzun süre yıkayın.
- Kontakt lens takıyorsanız, yıkamanın ilk dakikalarından sonra kolayca çıkıyorsa çıkarın; lensi çıkarmak için yıkamayı geciktirmeyin.
- Gözün içinde kireç veya çimento gibi katı parçacıklar kaldıysa, bunları temiz ve nemli bir bezle nazikçe alın.
- Yıkamanın ardından gecikmeden göz acil servisine başvurun.
- Göze kaçan ürünün kutusunu veya etiketini yanınıza alın; bu, maddenin türünü belirlemeyi kolaylaştırır.
Su bulunmayan ortamlarda içilebilir başka bir sıvı da kullanılabilir. Önemli olan, yıkamaya en kısa sürede başlamaktır. Hastaneye giderken mümkünse yıkamaya devam edilmelidir. Göz Vakfı Hastaneleri’nde acil göz hizmetleri günün her saatinde sürdürülmektedir.
Göze kimyasal madde kaçtığında neler yapılmamalı?
Göze kimyasal madde kaçtığında gözü ovuşturmak, kimyasalı başka bir maddeyle etkisizleştirmeye çalışmak ve yıkamadan önce gözü kapatıp beklemek hasarı artırabilir. Halk arasında yaygın olan bazı uygulamalar da göze ek zarar verebilir.
- Gözü ovuşturmayın; bu, kimyasalın dokuya daha çok yayılmasına ve yüzeyin zedelenmesine yol açar.
- Göze süt, sirke, limon ya da başka bir madde dökmeyin. Bir kimyasalı başka bir maddeyle etkisizleştirmeye çalışmak yeni bir kimyasal tepkimeye ve ısıya yol açabilir.
- Hekime başvurmadan göz damlası, merhem ya da bitkisel karışım kullanmayın.
- Yıkamadan önce gözü pansumanla kapatıp beklemeyin.
- Şikâyetler azaldı diye muayeneyi ertelemeyin; bazı kimyasalların zararı saatler içinde ortaya çıkabilir.
Hangi kimyasallar göze daha çok zarar verir?
Göze en çok zarar veren kimyasallar, alkali (bazik) özellikteki maddelerdir. AAO’nun kaynağına göre alkali maddeler dokuya asitlerden daha hızlı ve derin nüfuz eder; asitler ise çoğunlukla yüzeyde bir bariyer oluşturarak ilerleyişlerini sınırlar.
| Madde grubu | Örnekler | Göze etkisi |
|---|---|---|
| Alkali (bazik) maddeler | Lavabo ve kanal açıcılar, kireç, çimento, alçı, amonyaklı temizlik ürünleri, çamaşır suyu | Dokuya hızla ve derin işler; en ağır yaralanmalara yol açabilir |
| Asitler | Akü asidi, tuz ruhu, bazı kireç sökücüler | Çoğunlukla yüzeyde hasar bırakır; güçlü asitler yine ciddi yaralanma yapabilir |
| Tahriş edici maddeler | Deterjan, şampuan, sabun, kolonya, parfüm | Genellikle geçici yanma ve kızarıklık; yine de yıkama gerekir |
Evde en çok dikkat gerektiren ürünler lavabo açıcılar ve yoğun temizlik ürünleridir. Çamaşır suyu ile tuz ruhu gibi ürünlerin karıştırılması ise solunduğunda zararlı gazlar açığa çıkardığı için ayrıca tehlikelidir.
Göze kimyasal madde kaçmasının belirtileri nelerdir?
Göze kimyasal madde kaçmasının başlıca belirtileri ani yanma, şiddetli ağrı, kızarıklık, sulanma, bulanık görme ve gözü açmakta zorlanmadır. Belirtilerin şiddeti her zaman hasarın derecesini yansıtmaz.
- Gözde ani ve şiddetli yanma ya da batma,
- Kızarıklık ve göz kapaklarında şişlik,
- Bol sulanma,
- Işığa bakamama,
- Bulanık görme ya da görmede azalma,
- Gözü açık tutmakta zorlanma.
Ağır alkali yanıklarda gözün beyaz kısmı kızarmak yerine solgun ve beyazımsı görünebilir. Bu, kan dolaşımının etkilendiğini gösteren ciddi bir işarettir. Bu nedenle ağrısı az olan ya da ilk bakışta “çok kırmızı görünmeyen” bir göz de mutlaka muayene edilmelidir.
Göze çamaşır suyu kaçarsa ne olur?
Çamaşır suyu alkali özellikte bir temizlik ürünüdür ve göze kaçtığında yanma, kızarıklık ve sulanmaya yol açar. Evde kullanılan seyreltilmiş çamaşır suyu çoğunlukla gözün yüzeyinde sınırlı bir tahrişe neden olsa da, hasarın derecesi ancak muayeneyle anlaşılabilir.
Göze çamaşır suyu kaçtığında da ilk adım aynıdır: gözü hemen en az 15–20 dakika boyunca bol akan suyla yıkamak ve ardından göz muayenesine gitmek. Yoğun ya da seyreltilmemiş ürünlerde ve yıkamaya rağmen geçmeyen şikâyetlerde muayene ertelenmemelidir.
Hastanede tedavi nasıl yapılır?
Hastanede ilk iş, gözün asit-baz dengesi normale dönene kadar yıkamaya devam etmektir. AAO’nun kaynağına göre hedef, gözyaşının pH değerinin 7–7,2 aralığına getirilmesidir; bunun için bazen litrelerce sıvı gerekebilir.
Yıkamanın ardından göz biyomikroskop ile ayrıntılı olarak muayene edilir. Göz kapaklarının iç yüzeyinde kalmış olabilecek parçacıklar temizlenir. Hasarın derecesine göre enfeksiyonu önleyen, iltihabı azaltan ve iyileşmeyi destekleyen damlalar başlanır. Hafif yaralanmalar genellikle birkaç gün içinde iyileşir.
Ağır yaralanmalarda iyileşme uzun sürebilir ve korneanın yüzeyini yenileyen hücreler zarar görebilir. Bu durumlarda ileri dönemde yüzey onarımına yönelik ameliyatlar, kornea nakli ya da seçilmiş hastalarda yapay kornea gündeme gelebilir. Korneayı etkileyen hastalıklar hakkında kornea hastalıkları sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.
Kimyasal göz yaralanması ne kadar sürede iyileşir?
Kimyasal göz yaralanmasının iyileşme süresi, maddenin türüne, temas süresine ve gözün ne kadar hızlı yıkandığına göre birkaç günden aylara kadar değişir. Hafif yaralanmalar çoğunlukla kısa sürede iz bırakmadan iyileşirken, ağır yanıklar uzun süreli tedavi gerektirebilir.
| Yaralanmanın derecesi | Genellikle görülen | İyileşme |
|---|---|---|
| Hafif | Yüzeyde sınırlı hasar, kızarıklık ve yanma | Birkaç gün içinde |
| Orta | Kornea yüzeyinde daha geniş hasar, belirgin bulanıklık | Birkaç hafta, yakın takiple |
| Ağır | Korneada derin hasar, gözün beyaz kısmında solgunluk | Aylar sürebilir, ileri tedavi gerekebilir |
Yaralanmanın derecesi ilk muayenede belirlenir ve takip sıklığı buna göre planlanır. İyileşme döneminde damlaların aksatılmadan kullanılması ve kontrollere düzenli gidilmesi, kalıcı hasar riskini azaltır.
Çocukların gözüne kimyasal kaçarsa ne yapılmalı?
Çocukların gözüne kimyasal madde kaçtığında da ilk adım, hiç beklemeden gözü bol akan suyla en az 15–20 dakika yıkamaktır. AAO’nun kaynağına göre 1–2 yaş arasındaki çocuklar kimyasal göz yaralanmaları açısından özellikle risk altındadır.
Küçük çocuklar korkup gözlerini sıkıca kapatacağı için yıkama zor olabilir. Çocuğu bir havluya sarmak, başını lavabonun ya da duşun altına yan çevirmek ve kapakları nazikçe aralayarak su dökmek yıkamayı kolaylaştırır. Yıkamanın ardından çocuk mutlaka göz muayenesine götürülmelidir.
Kimyasal göz yaralanmaları nasıl önlenir?
Kimyasal göz yaralanmalarının çoğu, koruyucu gözlük kullanımı ve temizlik ürünlerinin güvenli saklanmasıyla önlenebilir. AAO’nun kaynağına göre bu yaralanmaların büyük çoğunluğu iş yerinde meydana gelir ve yaklaşık üçte ikisi genç erkeklerde görülür.
- Kireç, çimento ve kimyasallarla çalışırken koruyucu gözlük takın.
- Temizlik ürünlerini çocukların ulaşamayacağı yerlerde ve kendi orijinal kaplarında saklayın; su şişesine aktarmayın.
- Sprey başlıklı ürünleri kullanmadan önce püskürtme yönünü kontrol edin.
- Farklı temizlik ürünlerini birbirine karıştırmayın.
- Lavabo açıcı gibi güçlü ürünleri kullanırken eğilip doğrudan gidere bakmayın.
İş yerinde göze kimyasal kaçması: göz duşu neden önemlidir?
Kimyasal maddelerle çalışılan iş yerlerinde göz duşu, ilk yardımın en kritik aracıdır; çünkü yıkamaya saniyeler içinde başlanmasını sağlar. İnşaat, temizlik, laboratuvar ve sanayi gibi alanlarda çalışanlar kimyasal göz yaralanmaları açısından daha fazla risk taşır.
Göz duşları, kimyasalla çalışılan noktaya kolay ulaşılabilir mesafede ve her zaman çalışır durumda olmalıdır. Çalışanların göz duşunun yerini ve nasıl kullanıldığını önceden bilmesi, panik anında zaman kazandırır. Göz duşu yoksa en yakın musluk ya da duş da aynı amaçla kullanılabilir.
Kontakt lens kullananların temizlik ve boya gibi işler sırasında lens yerine koruyucu gözlük tercih etmesi daha güvenlidir. Lens hijyeniyle ilgili ayrıntıları kontakt lens kullanımı yazımızda bulabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Göze kimyasal madde kaçtığında göz, bol akan temiz suyla en az 15–20 dakika boyunca yıkanmalıdır. Kireç ve çimento gibi alkali maddelerde yıkama daha uzun sürdürülmelidir. Yıkama sırasında göz kapakları açık tutulmalı ve göz her yöne hareket ettirilmelidir. Ardından, şikâyetler azalmış olsa bile göz muayenesine gidilmelidir.
Hayır. Göze kimyasal madde kaçtığında süt, sirke, limon ya da başka bir madde dökülmemelidir. Kimyasalı başka bir maddeyle etkisizleştirmeye çalışmak yeni bir tepkimeye yol açabilir ve değerli zaman kaybettirir. Doğru ilk yardım, gözü hemen bol miktarda akan temiz suyla en az 15–20 dakika yıkamaktır.
Deterjan ve şampuan genellikle gözde geçici yanma, kızarıklık ve sulanmaya yol açan tahriş edici maddelerdir. Göz birkaç dakika bol suyla yıkandığında şikâyetler çoğunlukla kısa sürede geçer. Ancak yıkamaya rağmen yanma, bulanık görme ya da ışığa hassasiyet sürüyorsa gözün yüzeyinin değerlendirilmesi için muayene gerekir.
Kireç alkali bir madde olduğu için göze en çok zarar veren kimyasallardandır. Göz hemen ve uzun süre bol akan suyla yıkanmalı, kapak içinde kalan kireç parçacıkları nemli temiz bir bezle nazikçe alınmalıdır. Yıkamanın ardından gecikmeden göz acil servisine başvurulmalıdır; kireç parçacıkları gözde kalırsa hasar sürebilir.
Hafif kimyasal yaralanmalar çoğunlukla birkaç gün içinde iz bırakmadan iyileşir. Ağır yaralanmalar ise korneada bulanıklık, göz yüzeyinde yapışıklıklar ve kalıcı görme kaybına yol açabilir. Hasarın derecesini en çok, maddenin türü ve gözün ne kadar hızlı yıkandığı belirler. Bu nedenle ilk dakikalardaki doğru müdahale çok önemlidir.
Göze kimyasal madde kaçtıktan sonra, hekim önermedikçe evde bulunan göz damlaları kullanılmamalıdır. Bazı damlalar şikâyetleri bastırarak hasarın fark edilmesini geciktirebilir ya da yaralı yüzeyde iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir. İlk yapılması gereken bol suyla yıkamaktır; uygun damlalar muayenenin ardından hekim tarafından başlanır.
Kolonya ve parfüm, içerdikleri alkol nedeniyle gözde şiddetli yanma ve kızarıklığa yol açar. Göz hemen birkaç dakika boyunca bol suyla yıkanmalıdır. Şikâyetler çoğunlukla kısa sürede geçer. Yanma, sulanma ya da bulanık görme saatler sonra da sürüyorsa gözün yüzeyinde hasar olup olmadığını anlamak için muayene gerekir.
Göze kimyasal madde kaçtığında, gözü bol suyla yıkadıktan sonra göz muayenesi yapılabilen bir acil servise başvurulmalıdır. Göz hekiminin değerlendirmesi, hasarın derecesini belirlemek için gereklidir. Göz Vakfı Hastaneleri’nde acil göz hizmetleri 7/24 sürdürülmektedir; ancak hastaneye giderken bile yıkamaya devam etmek önemlidir.
