Göz migreni, migrene bağlı olarak görme alanında dakikalarca süren zikzak ışıklar, parıltılar ya da kör noktalara halk arasında verilen addır. Belirtiler çoğu zaman korkutucu görünür, ancak kısa sürede iz bırakmadan geçer. Bu ad aslında iki ayrı duruma verilir: iki gözü birlikte etkileyen görsel aura ve tek gözde görülen, çok daha nadir retinal migren.
Migren, toplumda sık görülen bir baş ağrısı hastalığıdır. The Journal of Headache and Pain’de yayımlanan ulusal bir araştırmaya göre Türkiye’de 18–65 yaş arası yetişkinlerin %16,4’ü son bir yıl içinde migren yaşamıştır. Amerikan Oftalmoloji Akademisi’ne (AAO) göre migren hastalarının yaklaşık dörtte biri görsel aura yaşar. Bu belirtilerin çoğu zararsızdır; ancak bazıları retina yırtığı ya da inme gibi acil durumlarla karışabilir.
Göz migreni nedir?
Göz migreni, migren atağı sırasında ya da tek başına ortaya çıkan, geçici ve tamamen düzelen görme bozukluklarının ortak adıdır. Tıpta resmî bir tanı adı değildir; hekimler bu belirtileri auralı migren ya da retinal migren olarak adlandırır.
AAO’nun EyeNet dergisindeki bir değerlendirme, “göz migreni” teriminin uluslararası baş ağrısı sınıflamasında hiç geçmediğini vurgular. Aynı değerlendirmeye göre aura neredeyse her zaman gözden değil, beyinden kaynaklanır. Yani “göz migreni” yaşayan kişilerin çoğunda gözün kendisinde bir sorun yoktur.
Uluslararası Baş Ağrısı Derneği’nin sınıflaması (ICHD-3), her iki durumu da auralı migrenin alt tipleri arasında sayar. Sınıflamaya göre auralı migreni olan kişilerin %90’ından fazlasında aura, en azından bazı ataklarda görme belirtileriyle ortaya çıkar. Retinal migren ise tek gözde geçici görme kaybının son derece nadir bir nedenidir.
Auralı migren ile retinal migren arasındaki fark nedir?
Auralı migren ile retinal migren arasındaki temel fark, görsel auranın iki gözü birlikte, retinal migrenin ise yalnızca tek gözü etkilemesidir. Görsel aura beynin görme merkezinden kaynaklanır; uzmanlar retinal migrenin ise gözün kendisinden, retina düzeyinden başladığını düşünür.
İki durumun belirtileri birbirine benzeyebilir. Aşağıdaki tablo, hastaların en sık merak ettiği farkları özetler:
| Özellik | Görsel aura (auralı migren) | Retinal migren |
|---|---|---|
| Kaynağı | Beynin arka bölümündeki görme merkezi | Gözün retinası ya da damarları (düşünülen) |
| Etkilenen göz | İki göz birlikte, çoğunlukla görme alanının aynı yarısı | Yalnızca tek göz |
| Tipik görüntü | Yavaşça büyüyen zikzak çizgiler, parıltılı kenarlı kör nokta | Tek gözde kararma, kör nokta, bazen parıltı |
| Süre | Genellikle 5–60 dakika | Genellikle 5–60 dakika |
| Sıklık | Migren hastalarının yaklaşık dörtte biri | Son derece nadir |
| Bir göz kapatılınca | Hangi göz kapanırsa kapansın görüntü sürer | Görüntü yalnızca o göz açıkken görülür |
| Değerlendirme | İlk kez yaşanıyorsa göz muayenesi; tanı ve tedavi planı nörolojide | Gecikmeden göz muayenesi; ardından diğer nedenlerin dışlanması |
Retinal migren tanısı, tek gözde geçici görme kaybına yol açan diğer nedenler dışlandıktan sonra konur. Vision dergisinde 2021’de yayımlanan bir derleme, bunun bir dışlama tanısı olduğunu vurgular. Çünkü tek gözde kararma, retina damar tıkanıklığı ya da inme gibi damar kaynaklı durumların da habercisi olabilir.
Bir gözünüzü kapatınca geçiyor mu?
Belirti sürerken önce bir gözünüzü, sonra diğerini elinizle kapatmak, sorunun tek gözde mi yoksa iki gözde birden mi olduğuna dair ilk ipucunu verir. Bu basit gözlem, hangi hekime başvuracağınızı da kolaylaştırır.
- Görüntü her iki gözde sürüyorsa: Hangi göz kapanırsa kapansın zikzak ya da kör nokta yerinde duruyorsa, belirti büyük olasılıkla görsel auradır.
- Görüntü tek gözde kayboluyorsa: Belirti yalnızca bir göz açıkken görülüyor ve o göz kapanınca kayboluyorsa, sorun o gözdedir.
- Emin olamıyorsanız: Belirtinin başladığı saati, süresini ve görme alanının hangi tarafında olduğunu not edin.
Bu gözlem tanı koymaz. ICHD-3, hastaların sık yaptığı bir hatanın iki gözü etkileyen aurayı tek gözde sanmak olduğunu belirtir. Görme alanının bir yarısını kaplayan aura, o taraftaki gözde oluyormuş gibi hissedilebilir. Tek gözde olduğu düşünülen her geçici görme kaybı, belirti geçmiş olsa bile göz muayenesi gerektirir.
Göz migreni belirtileri nelerdir?
Göz migreninin en tipik belirtisi, görme alanının ortasına yakın başlayan ve dakikalar içinde yavaşça kenara doğru genişleyen zikzak biçimli, parlak bir çizgidir. Uluslararası Baş Ağrısı Derneği bu görüntüyü, kale surlarını andıran ve kenarı parıldayan zikzaklı bir şekil olarak tarif eder. Çizgi ilerledikçe geride görülmeyen bir alan, yani kör nokta (skotom) bırakabilir.
Görsel aurada sık görülen belirtiler şunlardır:
- Zikzak çizgiler: Parlak, titreşen, bazen renkli ve yavaşça büyüyen kırık çizgiler.
- Kör nokta (skotom): Görme alanında bulanık ya da boş görünen, zamanla genişleyen bir bölge.
- Parıltılar: Gözler kapalıyken de fark edilebilen, yanıp sönen ışık noktaları.
- Yarım görme kaybı: Görme alanının sağ ya da sol yarısının geçici olarak görülmemesi.
- Dalgalanma: Sıcak asfalt üzerindeki buğulanmaya benzeyen, titreşen bir görüntü.
Sınıflamaya göre yüzde ya da elde yavaşça yayılan karıncalanma, görsel auradan sonra en sık görülen aura tipidir. Konuşma güçlüğü ise daha seyrektir. İlk kez yaşanan uyuşma ya da konuşma güçlüğü evde migrenden ayırt edilemez ve acil değerlendirme gerektirir.
Baş ağrısı aura sırasında ya da aura bittikten sonraki 60 dakika içinde başlayabilir. Ağrı çoğunlukla zonklayıcıdır; bulantı, ışığa ve sese karşı hassasiyet eşlik edebilir. AAO’ya göre migren hastalarının %90’a varan bölümünde belirgin ışık hassasiyeti görülür.
Retinal migrende ise belirtiler yalnızca tek gözdedir. Kişi bir gözünde kararma, kör nokta ya da parıltı fark eder; diğer gözün görmesi normaldir.
Baş ağrısı olmadan göz migreni olur mu?
Evet, görsel aura baş ağrısı olmadan da görülebilir; halk arasında “sessiz migren” denen bu tablonun tıbbi adı baş ağrısız tipik auradır (akefaljik migren). Uluslararası Baş Ağrısı Derneği’ne göre bazı kişilerde yalnızca bu tür ataklar olur. Bazılarında ise ağrılı ve ağrısız ataklar bir arada olur.
Baş ağrısı olmadığında auranın, ciddi bir hastalığa işaret eden benzer tablolardan ayırt edilmesi zorlaşır. ICHD-3, şu durumlarda başta geçici iskemik atak (mini inme) olmak üzere başka nedenlerin dışlanmasını önerir:
- Aura 40 yaşından sonra ilk kez ortaya çıkmışsa,
- Belirtiler yalnızca görme kaybı biçimindeyse, zikzak ya da parıltı eşlik etmiyorsa,
- Aura her zamankinden çok daha uzun ya da çok daha kısa sürüyorsa.
Göz migreni ne kadar sürer?
Göz migreninde görme belirtileri genellikle 5 ile 60 dakika arasında sürer ve ardından tamamen geçer. Uluslararası Baş Ağrısı Derneği’nin tanı ölçütleri, her aura belirtisinin süresini bu aralıkla tanımlar. Görüntü çoğu zaman birkaç dakika içinde büyür, sonra dağılarak kaybolur.
Migren atağının tamamı ise daha uzun sürebilir. Atak birbirini izleyen dört evreden oluşabilir; her kişide her evre görülmez:
- Ön belirti (prodrom) evresi: Ataktan saatler ya da bir iki gün önce yorgunluk, esneme, ışığa hassasiyet ve odaklanma güçlüğü.
- Aura evresi: Görme belirtilerinin görüldüğü, genellikle 5–60 dakika süren dönem.
- Baş ağrısı evresi: Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre migren baş ağrısı genellikle 4 ile 72 saat sürer.
- Toparlanma (postdrom) evresi: Ağrı geçtikten sonra 48 saate kadar sürebilen yorgunluk ve duygu durumu değişiklikleri.
İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS), bir saatten uzun süren aurada gecikmeden hekime başvurulmasını önerir. Her atakta uzayan ya da saatlerce geçmeyen görme belirtileri için de hekim değerlendirmesi gerekir.
Göz migreni kimlerde görülür?
Göz migreni en sık, migreni olan genç ve orta yaşlı yetişkinlerde, özellikle kadınlarda görülür. DSÖ’ye göre migren çoğunlukla ergenlikte başlar ve en çok 35–45 yaş arasındaki kişileri etkiler. DSÖ, kadınlarda daha sık görülmesini olası hormonal etkilere bağlar.
Türkiye verileri de bu tabloyu doğrular. The Journal of Headache and Pain’deki ulusal araştırmada migren sıklığı kadınlarda %24,6, erkeklerde %8,5 bulunmuştur. Aynı araştırmada migreni olanların %21,5’inde auralı migren saptanmıştır; en yüksek sıklık 35–40 yaş arasındaki kadınlardadır.
Göz migreni neden olur?
Görsel aura, beynin arka bölümündeki görme merkezinde yavaş yavaş yayılan bir sinir hücresi etkinliği dalgasından kaynaklanır. Uluslararası Baş Ağrısı Derneği’ne göre en olası mekanizma, “yayılan kortikal depresyon” adı verilen bu dalgadır. Dalga ilerledikçe görme alanında zikzak çizgiler belirir ve geçtiği bölgede geçici bir kör nokta kalır.
Aura sırasında aynı bölgede beyin kan akımı da geçici olarak azalır. Sınıflamaya göre bu azalma genellikle doku hasarı yaratacak düzeye inmez. Migrenin kesin nedeni ise hâlâ bilinmiyor. DSÖ’nün aktardığı görüşe göre ağrıda, baştaki sinir ve damarların çevresinde salınan ağrı yapıcı iltihabi maddeler rol oynar.
Retinal migrende mekanizma daha az anlaşılmıştır. AAO’nun EyeNet değerlendirmesi, retinal migreni retina atardamarının geçici daralmasıyla (vazospazm) ilişkilendirir. Ancak retinal migren çok nadir olduğu için bu konudaki kanıtlar sınırlıdır.
Göz migrenini ne tetikler?
Göz migreni ataklarını en sık stres, hormonal değişiklikler, öğün atlama, hava değişimi ve uyku düzeninin bozulması tetikler. Tetikleyiciler kişiden kişiye değişir ve aynı etken her seferinde atağa yol açmayabilir.
Cephalalgia dergisinde yayımlanan ve 1.207 migren hastasını kapsayan bir araştırmada hastaların %75,9’u en az bir tetikleyici bildirmiştir. Araştırmada en sık bildirilen tetikleyiciler şunlardır:
- Stres: %79,7
- Kadınlarda hormonal değişiklikler (adet dönemi gibi): %65,1
- Öğün atlama: %57,3
- Hava değişiklikleri: %53,2
- Uyku düzeninin bozulması: %49,8
- Parfüm ve keskin kokular: %43,7
- Işık: %38,1
- Alkol: %37,8
DSÖ de alkolü, uyku bozukluğunu ve bazı yiyecekleri migren tetikleyicileri arasında sayar. Kendi tetikleyicinizi bulmanın pratik yolu, ataklarınızı tarih, saat, uyku, öğün ve o günkü koşullarla birlikte not etmektir. Birkaç ay tutulan bu kayıt, hekiminizin tedavi planını da kolaylaştırır.
Göz migreni nasıl teşhis edilir?
Göz migreni tanısı, belirtilerin ayrıntılı öyküsüne ve görme bozukluğuna yol açabilecek göz hastalıklarının muayeneyle dışlanmasına dayanır. Migreni doğrudan gösteren bir kan tahlili ya da görüntüleme yöntemi yoktur.
Uluslararası Baş Ağrısı Derneği’nin ölçütlerine göre auralı migren tanısı için en az iki benzer atak geçirilmiş olması gerekir. Bu nedenle hekim, ilk kez yaşanan bir görme bozukluğunu migrene bağlamadan önce başka nedenleri araştırır. Sınıflama, aurayı tarif etmenin zor olduğunu belirtir ve belirtilerin süresiyle tarafının bir günlükte kaydedilmesini önerir.
Göz muayenesinde şu adımlar yer alabilir:
- Görme keskinliği ölçümü: Her gözün ne kadar iyi gördüğü ayrı ayrı belirlenir.
- Biyomikroskop muayenesi: Gözün ön bölümü ve göz içi yapılar büyütülerek incelenir.
- Göz bebeği büyütülerek retina muayenesi: Retina, damarlar ve görme siniri ayrıntılı olarak değerlendirilir.
- Göz tansiyonu ölçümü: Görme belirtilerine yol açabilen göz içi basınç artışı araştırılır.
- Görme alanı testi ve retina görüntüleme: Gerektiğinde görme alanındaki kayıplar haritalanır ve retinanın katmanları görüntülenir.
Göz muayenesi normalse ve belirtiler migren aurasıyla uyumluysa, tanının kesinleşmesi ve tedavi planı için nöroloji hekimi değerlendirmesi gerekir. Vision dergisindeki derleme, retinal migrenden şüphelenilen kişilerde boyun damarlarının incelenmesi gibi ek tetkikleri de önerir. Retinada görme bozukluğuna yol açan hastalıklar ve muayene süreci için retina hastalıkları sayfamıza göz atabilirsiniz.
Göz migreni nasıl geçer, tedavisi var mı?
Göz migrenindeki görme belirtileri genellikle bir saat içinde kendiliğinden geçer; tedavinin amacı atakları hafifletmek ve sıklıklarını azaltmaktır. NHS’ye göre migreni tamamen ortadan kaldıran bir tedavi yoktur; ancak tedavi, atakların belirtilerini yönetmeye ve yeni atakları önlemeye yardımcı olur.
Atak sırasında yapılabilecekler basittir:
- Yaptığınız işi bırakıp güvenli bir yerde oturmak,
- Loş ve sessiz bir ortamda gözlerinizi dinlendirmek,
- Görüntü tamamen geçene kadar ekran ve okuma gibi görme gerektiren işlere ara vermek,
- Belirtinin başladığı saati ve ne kadar sürdüğünü not etmek.
Uzun vadede ilk adım, tetikleyicilerden mümkün olduğunca kaçınmaktır. Düzenli uyku saatleri, öğün atlamamak ve stresi azaltan alışkanlıklar, tetikleyici listesinin başındaki etkenleri hedefler.
İlaç tedavisini nöroloji hekimi planlar. Atak sırasında kullanılacak ilaçlar ve sık atakları önlemeye yönelik koruyucu tedavi; kişinin yaşına, atak sıklığına ve diğer hastalıklarına göre belirlenir. NHS, ataklar haftada birden sık oluyorsa ya da giderek ağırlaşıyorsa hekime başvurulmasını önerir.
Ağrı kesicileri sık ve kendi başına kullanmak da sorun yaratabilir. DSÖ’ye göre ağrı kesicilerin aşırı kullanımına bağlı baş ağrısı, bazı toplumlarda nüfusun %5’ine kadarını etkileyebilir. Retinal migrende ise kanıtlar sınırlı olduğu için hekimler tedavi kararını göz ve nöroloji değerlendirmesinden sonra kişiye göre verir.
Ne zaman göz muayenesi gerekir?
İlk kez yaşanan görme belirtileri, tek gözde olduğu düşünülen geçici görme kaybı ve her zamankinden farklı seyreden ataklar göz muayenesi gerektirir. Migreniniz olduğunu biliyor olsanız bile yeni ya da değişen bir görme belirtisini migrene bağlamadan önce değerlendirmek gerekir.
Şu durumlarda gecikmeden göz muayenesi yaptırmanız uygundur:
- Zikzak çizgi, parıltı ya da kör noktayı ilk kez yaşadıysanız,
- Belirti yalnızca tek gözde görülüyorsa ya da o göz kapanınca kayboluyorsa,
- Ataklarınızın biçimi, süresi ya da sıklığı değiştiyse,
- Işık çakmalarına yeni uçuşan noktalar eşlik ediyorsa,
- Görme belirtileriyle birlikte göz ağrısı ya da kızarıklık varsa,
- Atak geçtikten sonra görmenizde bulanıklık ya da eksiklik kaldıysa.
Işık çakmaları yalnızca migrende değil, retina hastalıklarında da ortaya çıkar. JAMA dergisinde yayımlanan bir değerlendirmeye göre ani başlayan uçuşan cisim ve ışık çakmasıyla göz hekimine başvuranların %14’ünde retina yırtığı vardır. Retinaya bağlı ışık çakmaları saniyeler sürer ve tek gözde olur; migren aurası ise dakikalarca sürer ve iki gözü birlikte etkiler. İki tablonun farklarını gözde uçuşan cisimler yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Göz muayenesi; retina yırtığı, retina damar tıkanıklığı, göz tansiyonu ve görme siniri hastalıkları gibi migreni taklit edebilen durumları ayırt eder. Görme şikâyetine göz ağrısı eşlik ediyorsa göz ağrısının nedenleri yazımız da yol gösterici olabilir.
Göz migreninde hangi belirtiler acildir?
Tek gözde ani görme kaybı, görme alanına perde inmesi ve uçuşan cisimlerde ani artışla birlikte ışık çakmaları göz acilidir. Konuşma bozukluğu, yüzde kayma ya da vücudun bir tarafında güçsüzlük ise inme belirtisi olabilir ve 112’nin aranmasını gerektirir.
Migreniniz olduğunu biliyor olsanız da acil belirtileri migren atağı sanıp beklememek gerekir. Aşağıdaki tablo hangi belirtide nereye başvurulacağını özetler:
| Belirti | Olası neden | Başvuru |
|---|---|---|
| Tek gözde ani başlayan ve geçmeyen görme kaybı | Retina damar tıkanıklığı, retina dekolmanı | Gecikmeden göz acil ya da acil servis başvurusu |
| Işık çakmaları ve uçuşan cisimlerde ani artış | Retina yırtığı | Aynı gün göz muayenesi |
| Görme alanının bir kenarından inen perde ya da gölge | Retina dekolmanı | Gecikmeden göz acil başvurusu |
| Ani şiddetli göz ağrısı, ışık çevresinde hale, bulantı | Ani göz tansiyonu yükselmesi | Gecikmeden göz acil başvurusu |
| Konuşma bozukluğu, yüzde kayma, bir tarafta güçsüzlük ya da uyuşma, çift görme | İnme ya da geçici iskemik atak | 112 ile acil servis |
| Aniden başlayan, hayatınızın en şiddetli baş ağrısı | Beyin kanaması gibi ciddi durumlar | 112 ile acil servis |
| Bir saatten uzun süren ya da 40 yaşından sonra ilk kez görülen aura | Migren dışı nedenler | Gecikmeden hekim değerlendirmesi |
NHS de görme kaybı, çift görme, konuşma ya da hatırlama güçlüğü, nöbet ve vücudun bir tarafında güçsüzlük durumunda acil çağrı yapılmasını önerir. Kuruluş, bu durumda acile kendi aracınızla gitmemenizi de belirtir.
Nörolojik belirtilerde öncelik göz hastanesi değil, 112 ve en yakın acil servistir; çünkü inmede geçen her dakika kalıcı hasar riskini artırır. Yalnızca gözle ilgili acil belirtilerde ise retina yırtığı ya da retina dekolmanı açısından aynı gün muayene gerekir.
Tek gözde ani görme kaybının nedenleri ve ilk yapılması gerekenler ayrı bir yazımızda yer alıyor. Göz Vakfı Hastaneleri’nde acil göz hizmetleri günün her saatinde sürdürülmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Görsel aura çoğu zaman zararsızdır ve dakikalar içinde iz bırakmadan geçer. Ancak BMJ’de yayımlanan bir meta-analize göre auralı migreni olanlarda iskemik inme riski yaklaşık iki kat yüksektir. Risk; 45 yaş altında, sigara içenlerde ve doğum kontrol hapı kullanan kadınlarda daha belirgindir. Bu nedenle auralı migreni olanların risk etkenlerini hekimleriyle konuşması önemlidir.
Görsel aura tanımı gereği tamamen geri döner; çok nadir istisnalar dışında körlüğe ya da kalıcı hasara yol açmaz. Retinal migrende ise Uluslararası Baş Ağrısı Derneği, migrenle ilişkilendirilen kalıcı tek göz görme kaybı olgularının bildirildiğini belirtir. Bu nedenle tek gözde tekrarlayan kararmalar ayrıntılı bir göz ve damar değerlendirmesi gerektirir. Atak sonrasında görmede kalan eksiklik de migrenle açıklanmamalıdır.
İlk kez yaşanan görme belirtilerinde önce göz hastalıkları uzmanına başvurmak uygundur; çünkü retina yırtığı gibi göz hastalıklarının dışlanması gerekir. Göz muayenesi normalse migren tanısını ve tedavi planını nöroloji uzmanı belirler. Retinal migren şüphesinde iki uzmanlık birlikte çalışır. Konuşma bozukluğu, güçsüzlük ya da çok şiddetli baş ağrısı eşlik ediyorsa poliklinik yerine 112 aranmalıdır.
Aura sırasında görme alanının bir bölümü geçici olarak kaybolabildiği için araç kullanmak güvenli değildir. Belirtiler sürüş sırasında başlarsa güvenli bir yerde durup görüntünün tamamen geçmesini beklemek gerekir. Baş ağrısı ve bulantı da dikkati azaltabildiği için atak tamamen bitmeden direksiyona geçilmemelidir. Sık ya da habersiz gelen ataklarda sürüş güvenliğini hekiminizle konuşmanız uygundur.
Göz migreninde görme belirtileri günlerce sürmez; aura genellikle bir saat içinde geçer. Kişilerin “günlerce sürdü” diye tarif ettiği durum çoğunlukla baş ağrısı evresi ya da ardından gelen yorgunluktur. Görme bozukluğu saatlerce ya da günlerce devam ediyorsa bu, migrenin olağan seyrinin dışındadır. Böyle bir durumda aynı gün göz muayenesi, gerekirse nörolojik değerlendirme gerekir.
Evet, migren çocukluk ve ergenlik döneminde de başlayabilir; görsel aura bu yaşlarda da görülür. Uluslararası Baş Ağrısı Derneği, çocuk ve ergenlerde auranın daha az tipik, iki taraflı görme belirtileriyle ortaya çıkabildiğini belirtir. DSÖ’ye göre çocuklarda ataklar daha kısa sürer ve karınla ilgili belirtiler öne çıkar. Görme şikâyeti olan her çocuğun göz muayenesinden geçmesi gerekir.
NHS, gebelikte ya da doğumdan kısa süre sonra migren atağı yaşayan kadınların gecikmeden hekime başvurmasını önerir. Gebelikte görülen görme bozuklukları ve baş ağrısı, migren dışındaki nedenler açısından da hekim değerlendirmesi gerektirir. İlaç kullanımı gebelikte ayrıca önem taşıdığı için atak tedavisini kendi başınıza değil, hekiminizle planlamanız gerekir. İlk kez yaşanan aura gebelikte de aynı gün değerlendirilmelidir.
Düzeltilmemiş miyopi, hipermetropi ya da astigmat, gözün zorlanmasına bağlı baş ağrısına yol açabilir. Ancak zikzak çizgiler ve kör nokta gibi aura belirtileri gözlük numarasından kaynaklanmaz; beyindeki görme merkezinden çıkar. Eski numaralı gözlükle uzun süre okumak göz yorgunluğunu artırır ve var olan baş ağrısını belirginleştirebilir. Göz muayenesi, iki durumu ayırmaya ve numarayı güncellemeye yarar.