Miyopi, uzaktaki nesnelerin bulanık, yakındakilerin ise net görüldüğü bir kırma kusurudur. Halk arasında “uzağı görememe” ya da “miyop göz” olarak bilinir. Gözlük reçetesinde eksi (-) işaretli sayılarla gösterilir.
Miyopi, dünyada en sık görülen görme sorunlarından biridir ve giderek yaygınlaşmaktadır. Ophthalmology dergisinde yayımlanan küresel bir araştırmaya göre 2000 yılında 1,4 milyar olan miyop sayısının 2050’de yaklaşık 5 milyara, yani dünya nüfusunun neredeyse yarısına ulaşması beklenmektedir. Miyopi çoğu zaman gözlük, kontakt lens ya da uygun hastalarda lazerle kolayca düzeltilebilir.
Miyopi nedir?
Miyopi, göze giren ışığın retinanın üzerine değil, önüne odaklanması sonucu ortaya çıkan bir kırma kusurudur. Bunun en sık nedeni göz küresinin önden arkaya doğru normalden uzun olmasıdır. Daha seyrek olarak korneanın fazla kavisli olması da miyopiye yol açabilir. Işığın retinanın arkasına odaklandığı, yakının bulanık görüldüğü kusur ise hipermetropi olarak adlandırılır.
Miyopinin derecesi diyoptri (D) ile ölçülür. Gözlük reçetesindeki -1,00 ya da -3,50 gibi değerler, miyopinin derecesini gösterir. Dünya Sağlık Örgütü, -5,00 diyoptri ve üzerindeki miyopiyi yüksek miyopi olarak tanımlar. Aynı araştırma, yüksek miyopi görülen kişi sayısının 2050’de yaklaşık 1 milyara ulaşabileceğini öngörür.
Miyopi türleri nelerdir?
Miyopi, derecesine ve gözde yol açtığı değişikliklere göre farklı türlere ayrılır. Türün bilinmesi, takip sıklığını ve hangi risklere dikkat edileceğini belirler.
| Tür | Özelliği |
|---|---|
| Basit miyopi | Çoğunlukla okul çağında başlar, gençlik döneminde dengeye ulaşır; derecesi genellikle düşük veya ortadır. |
| Yüksek miyopi | -5,00 diyoptri ve üzeri; göz küresi belirgin biçimde uzundur, retina daha incedir. |
| Dejeneratif (patolojik) miyopi | Yüksek miyopiye retinada ve görme merkezinde yapısal değişikliklerin eşlik ettiği tür; yakın takip gerektirir. |
| Yalancı miyopi | Uzun süre yakına odaklanmaya bağlı olarak gözün odaklama kasının gevşeyememesi; çoğu zaman geçicidir. |
Yalancı miyopi özellikle sınav dönemindeki öğrencilerde ve uzun süre ekran başında çalışanlarda görülebilir. Gerçek miyopiden ayırt edilmesi için göz bebeğini büyüten damlalarla ölçüm yapılması gerekebilir. Bu ayrım önemlidir; çünkü yalancı miyopide gereksiz yere yüksek numaralı gözlük kullanmak şikâyetleri artırabilir.
Miyopi belirtileri nelerdir?
Miyopinin en belirgin belirtisi uzaktaki nesnelerin bulanık görülmesidir; yakındaki yazılar ise genellikle rahatça okunabilir. Belirtiler çoğu zaman yavaş geliştiği için kişi bunları uzun süre fark etmeyebilir.
Miyopide sık görülen belirtiler şunlardır:
- Tabela, plaka ve televizyon gibi uzaktaki yazıları seçmekte zorlanmak,
- Daha net görmek için gözleri kısmak,
- Uzun süre uzağa bakınca baş ağrısı ve göz yorgunluğu,
- Gece araç kullanırken görmede zorlanma,
- Çocuklarda tahtayı görememe, televizyona çok yakın oturma ve ders başarısında düşüş.
Çocuklar görme sorunlarını çoğu zaman dile getirmez; çünkü gördükleri bulanık görüntünün herkes için aynı olduğunu düşünürler. Bu nedenle okul çağındaki çocuklarda düzenli göz muayenesi önemlidir. Çocuklarda miyopinin seyri ve alınabilecek önlemler için çocuklarda miyopi yazımıza göz atabilirsiniz.
Miyopi neden olur?
Miyopi, kalıtsal yatkınlık ile yaşam tarzının birlikte etkili olduğu bir durumdur. Anne ya da babası miyop olan çocuklarda miyopi gelişme olasılığı daha yüksektir; her ikisi de miyopsa bu olasılık daha da artar.
Çevresel etkenler arasında en çok üzerinde durulanlar, uzun süre yakına odaklanmak ve gün ışığında dışarıda az zaman geçirmektir. JAMA dergisinde yayımlanan bir çalışma, Çin’de ilkokul öğrencileriyle yapılmıştır. Okul gününe eklenen 40 dakikalık açık hava etkinliği, üç yılda miyopi görülme sıklığını %39,5’ten %30,4’e düşürmüştür. Ekran ve kitap gibi yakın uğraşlara ayrılan sürenin artması, son yıllarda miyopinin yaygınlaşmasının nedenleri arasında sayılır.
Miyopi çoğunlukla okul çağında başlar ve göz büyümeye devam ettiği sürece ilerler. Genellikle 20’li yaşlarda dengeye ulaşır. Yetişkinlikte ortaya çıkan ya da hızlı ilerleyen miyopi ise başka bir nedene bağlı olabileceği için ayrıca değerlendirilmelidir.
Miyopi nasıl teşhis edilir?
Miyopi, göz muayenesinde görme keskinliğinin ölçülmesi ve gözün kırma kusurunun belirlenmesiyle teşhis edilir. Muayene ağrısızdır ve kısa sürer.
Muayenede önce harf ya da şekil tablosuyla görme keskinliği ölçülür. Ardından cihazla yapılan ölçüm ve farklı mercekler denenerek gözlük numarası belirlenir. Çocuklarda gözün odaklama kasının ölçümü etkilememesi için göz bebeğini büyüten damlalarla ölçüm yapılması gerekebilir. Miyopiye çoğu zaman astigmat (silindirik) de eşlik eder; iki kusur aynı muayenede birlikte ölçülür.
Yüksek miyopide retinanın da ayrıntılı olarak incelenmesi önemlidir; çünkü göz küresi uzadıkça retina incelir. Evde ya da telefonda yapılan testler bir fikir verebilir, ancak tanı koymaz. Bu testlerin ne işe yaradığını göz testi sayfamızda bulabilirsiniz.
Miyopi tedavi yöntemleri nelerdir?
Miyopi tedavisinde amaç, göze giren ışığın yeniden retinanın üzerine odaklanmasını sağlamaktır. Hangi yöntemin uygun olduğu; miyopinin derecesine, yaşa, gözün yapısına ve kişinin günlük ihtiyaçlarına göre belirlenir.
| Yöntem | Nasıl düzeltir | Kimler için düşünülür |
|---|---|---|
| Gözlük | Eksi numaralı camlar ışığın odağını geriye taşır | Her yaşta, ilk ve en yaygın seçenek |
| Kontakt lens | Gözün yüzeyinde aynı işlevi görür | Gözlük kullanmak istemeyenler, spor yapanlar |
| Lazer tedavisi | Kornea yeniden şekillendirilerek odak düzeltilir | Numarası en az bir yıldır sabit olan ve kornea yapısı uygun yetişkinler |
| Göz içi lens | Doğal merceğin önüne ince bir mercek yerleştirilir | Lazere uygun olmayan yüksek miyopi hastaları |
| Miyopi kontrol yöntemleri | İlerlemeyi yavaşlatmayı amaçlar | Miyopisi ilerleyen çocuklar |
Gözlük, miyopiyi düzeltmenin en basit ve güvenli yoludur. Kontakt lens ise doğru kullanıldığında daha geniş bir görüş alanı sağlar; ancak hijyen kurallarına uymak gerekir. Lens bakımıyla ilgili ayrıntıları kontakt lens kullanımı yazımızda bulabilirsiniz.
Lazer tedavisi, numarası sabitlenmiş uygun hastalarda gözlük ve lens ihtiyacını azaltabilir. Genellikle 18 yaşını doldurmuş, gözlük numarası en az bir yıldır değişmemiş, kornea kalınlığı ve yapısı yeterli olan kişiler lazer açısından değerlendirilir. Gebelik ve emzirme döneminde ise lazer uygulanmaz. Lazer yöntemlerinin farkları göz lazer çeşitleri yazımızda karşılaştırılmıştır. Lazerin kimlere uygun olduğu ve muayene süreci hakkında lazerle göz çizdirme sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.
Yüksek miyopi neden önemlidir?
Yüksek miyopi, yalnızca kalın gözlük camı gerektiren bir durum değildir; göz küresinin uzamasına bağlı olarak bazı göz hastalıklarının riskini de artırır. Bu riskler gözlük veya lazerle numara düzeltilse bile ortadan kalkmaz.
Community Eye Health Journal’da yayımlanan bir değerlendirmeye göre yüksek miyopisi olanlarda retina dekolmanı riski, düşük miyopisi olanlara kıyasla beş ila altı kat daha fazladır. Orta ve yüksek miyopide göz tansiyonu gelişme riski de yaklaşık yüzde elli daha yüksektir. Ayrıca görme merkezinde incelmeye bağlı miyopik makula hastalığı ve erken yaşta katarakt görülebilir.
Bu nedenle yüksek miyopisi olanların, şikâyetleri olmasa bile retinalarını düzenli olarak kontrol ettirmeleri önerilir. Görüş alanında aniden artan uçuşan noktalar, ışık çakmaları ya da perde inmesi retina dekolmanı belirtisi olabilir ve gecikmeden değerlendirilmelidir.
Miyopinin ilerlemesi durdurulabilir mi?
Yetişkinlerde miyopi çoğunlukla kendiliğinden dengeye ulaşır; çocuklarda ise ilerlemesini yavaşlatmaya yönelik yöntemler bulunmaktadır. Bu yöntemlerin amacı miyopiyi ortadan kaldırmak değil, ilerleyişini yavaşlatarak ileride yüksek miyopiye ulaşma olasılığını azaltmaktır.
Çocuklarda kullanılan başlıca yaklaşımlar arasında düşük doz damlalar, özel tasarımlı gözlük camları ve gece takılan özel kontakt lensler yer alır. Hangi yöntemin uygun olduğuna çocuğun yaşına ve miyopinin ilerleme hızına bakılarak karar verilir. Açık havada daha fazla vakit geçirmek ve yakın uğraşlara düzenli ara vermek de önerilen alışkanlıklardır.
Miyopide hangi aralıklarla göz muayenesi yapılmalı?
Miyopisi olan çocukların genellikle yılda bir, hızlı ilerleyen miyopide ise daha sık göz muayenesinden geçmesi önerilir. Yetişkinlerde muayene aralığı, numaranın sabit olup olmadığına ve başka bir göz hastalığı bulunup bulunmadığına göre belirlenir.
Yüksek miyopisi olanlarda yalnızca gözlük numarası değil, retinanın durumu da düzenli olarak kontrol edilmelidir. Bu muayenede göz bebeği büyütülerek retinanın kenar bölümleri incelenir; incelme ya da yırtık gibi değişiklikler erken dönemde fark edilebilir. Erken fark edilen retina yırtıkları, çoğu zaman lazerle tedavi edilerek dekolmana ilerlemeden önlenebilir.
Miyopi ile günlük yaşamda nelere dikkat edilmeli?
Miyopisi olan kişilerin numaralarına uygun gözlük ya da lens kullanması ve düzenli göz muayenesini aksatmaması en temel önlemdir. Eski numarayla gözlük kullanmak göz yorgunluğuna ve baş ağrısına yol açabilir.
- Ekran ve kitap gibi yakın çalışmalarda her 20 dakikada bir, yaklaşık 20 saniye boyunca uzağa bakmak,
- Okurken ve çalışırken ortamın yeterince aydınlık olmasına dikkat etmek,
- Gece araç kullanırken gözlüğün numarasının güncel olduğundan emin olmak,
- Kontakt lensle uyumamak ve lens bakım kurallarına uymak,
- Yüksek miyopide ani görme değişikliklerini hafife almamak.
Sık Sorulan Sorular
Gözlük ihtiyacı yalnızca dereceye değil, kişinin günlük yaşamındaki görme ihtiyacına bağlıdır. Hafif miyopide gözlük yalnızca araç kullanırken ya da uzağa bakılan işlerde gerekebilir. Derece arttıkça gözlük gün boyu kullanılmaya başlanır. Çocuklarda ise düşük derecelerde bile, okulda tahtayı rahat görebilmesi için gözlük önerilebilir.
Hayır. Miyopi, göz küresinin yapısıyla ilgili bir durum olduğu için kendiliğinden geçmez. Çocukluk ve ergenlikte genellikle ilerler, yetişkinlikte ise çoğunlukla dengeye ulaşır. Gözlük ve kontakt lens miyopiyi ortadan kaldırmaz, yalnızca düzeltir. Kalıcı bir değişiklik için uygun hastalarda lazer ya da göz içi lens tedavisi değerlendirilebilir.
Evet, miyopi ve astigmat aynı gözde sık olarak birlikte görülür. Bu durumda gözlük reçetesinde hem eksi işaretli küresel değer hem de silindirik değer yer alır. Her iki kusur da aynı gözlük camı, torik kontakt lens ya da uygun hastalarda lazerle birlikte düzeltilebilir. Ayrıntılar için astigmat (silindirik) yazımıza bakabilirsiniz.
Uygun hastalarda lazer tedavisi miyopiyi büyük ölçüde düzelterek gözlük ve lens ihtiyacını azaltabilir. Ancak lazer, gözün uzamış yapısını değiştirmez; yüksek miyopiye bağlı retina risklerini ortadan kaldırmaz. Ayrıca ileriki yaşlarda yakını görme sorunu ve katarakt gibi yaşa bağlı değişiklikler yine gelişebilir. Uygunluk ayrıntılı muayeneyle belirlenir.
Miyopide kalıtımın önemli bir payı vardır. Anne ya da babası miyop olan çocuklarda miyopi gelişme olasılığı daha yüksektir. Ancak tek etken genetik değildir; uzun süre yakına odaklanmak ve açık havada az zaman geçirmek gibi yaşam alışkanlıkları da rol oynar. Ailesinde miyopi bulunan çocukların göz muayeneleri düzenli yapılmalıdır.
Hafif ve orta miyopi, uygun gözlük ya da lensle düzeltildiğinde görme kaybına yol açmaz. Yüksek miyopide ise retina dekolmanı ve miyopik makula hastalığı gibi görmeyi tehdit edebilen durumların riski artar. Bu riskler düzenli retina muayenesiyle erken dönemde fark edilebilir. Erken tanı, kalıcı görme kaybının önlenmesinde belirleyicidir.
Miyopide uzak bulanık, yakın net görülür; ışık retinanın önüne odaklanır ve reçetede eksi değerler yer alır. Hipermetropide ise özellikle yakın bulanıklaşır; ışık retinanın arkasına odaklanır ve reçetede artı değerler bulunur. İki kusurun nedenleri ve tedavi yaklaşımları farklıdır. Ayrıntılar için hipermetropi yazımıza göz atabilirsiniz.
İkisi de miyopiyi düzeltmede etkilidir; seçim kişinin yaşam tarzına ve gözünün yapısına göre yapılır. Gözlük en kolay ve güvenli seçenektir. Kontakt lens daha geniş bir görüş alanı sağlar ve spor yapanlar için pratiktir; ancak hijyen kurallarına dikkat ister. Birçok kişi iki yöntemi birlikte kullanır.
